پناهجویان افغان در سفری پر مخاطره و چند هفته ای را از کشور خودشان که بار دیگر به دست طالبان افتاده با پای پیاده از ایران می گذرند به امید اینکه بتوانند از مرز مشترک کشور همسایه با ترکیه بگذرند و شاید به اروپا راه یابند و زندگی به دور از جنگ و خونریزی در سرزمین مادری خود را تجربه کنند. اما با افزایش شمار این پناهجویان غیرقانونی و مشکلات پذیرش مهاجرت برای کشورهای ایران و ترکیه که هر دو با مشکلات اقتصادی و همه گیری کرونا دست و پنجه نرم می کنند، سفر بسیاری از این افغان ها به بن بست می خورد. ترکیه در تلاش برای مقابله با ورود غیرقانونی این افغان ها در مرز خود با ایران دیواری سه متری ساخته و بر فراز دیوار سیم های خاردار نصب کرده است.

ظاهر اغبر، سفیر افغانستان در تاجیکستان گفت: «نمی‌توانم بگویم که طالبان پیروز جنگ است. خیر، بلکه این اشرف غنی بود که قدرت را پس از گفت وگوهای خیانتکارانه با طالبان رها کرد ... و فقط پنجشیر تحت رهبری معاون اول، امرالله صالح، مقاومت می‌کند. پنجشیر در برابر هر کسی که بخواهد مردم را به اسارت بگیرد، ایستادگی می‌کند».

حمله‌ی القاعده به ایالات متحده، واقعه‌ای بود که ارتش امریکا را به افغانستان کشاند، و حالا به نظر می‌رسد بیستمین سالگرد آن، به خاطر آغاز دومین امارت طالبان، در خاطره‌ها خواهد ماند. پس از آن که رئیس‌جمهوری جو بایدن اعلام کرد تمام ارتش‌های بین‌المللی تا 11سپتامبر کامل، سریع و نامشروط از افغانستان خارج خواهند شد، طالبان حملات بزرگ خود را آغار کرد و در 15 آگوست، کابل را تصرف کرد.

علی سینا محمود در یادداشتی می‌نویسد: افغانستان تاریخ تلخی را در قرن ۲۰ تجربه کرده است. سقوط نظام پادشاهی، روی کار آمدن کمونیست‌ها، اشغال شدن توسط ارتش سرخ شوروی، جنگ داخلی مجاهدین، روی کار آمدن طالبان، پناه گرفتن گروه القاعده در سایه طالبان که حوادث تروریستی ۱۱ سپتامبر را به وجود آوردند و در نهایت حمله امریکا به افغانستان که منجر به تجربه طولانی‌ترین جنگ در تاریخ امریکا شد.

در کابل طالبان تلاش دارد تا چهره ای معمولی از خود نشان دهد. با همه اینها در دیگر شهرها آنها افغان ها را به دلیل بالا بردن پرچم این کشور به گلوله می بندند و برای خروج زنان از خانه ها مشکل ایجاد می کنند.

بشر اسماعیلی در یادداشتی می‌نویسد: تضعیف حکومت مرکزی، فقدان نیروهای مسلح مستقل، وابستگی امنیتی به خارج و اعتماد به بیگانگان برای حفظ امنیت داخلی، تجربیات شکست خورده ای است که سقوط کابل بار دیگر بر نادرست بودن آنها صفحه گذارد، باشد که مایه عبرت واقع شود.

اندیشکده آمریکایی در مقاله ای نظر کارشناسان مختلف در خصوص تحولات اخیر افغانستان، یعنی خروج نیروهای نظامی آمریکا از خاک این کشور و قدرت گیری سریع گروه طالبان را جویا شده است.

در رابطه با فاجعه ای که خیلی سریع در افغانستان رقم خورد، می توان گفت رئیس جمهوری جو بایدن مرد اشتباهی بود که کار درست را به بدترین روش ممکن انجام داد. به همین دلیل بود که رئیس جمهوری در اظهارات مختصر در کاخ سفید تنها از تصمیم به عقب نشینی دفاع کرد و نه از شیوه فاجعه بار اجرای این تصمیم.

افغانستان یکی از شکننده ترین و در معرض خطرترین اقتصادهای جهان را دارد. به گفته بانک جهانی، فقر و توسعه نیافتگی به دلیل درگیری های طولانی مدت و شدید نهادینه شده و همه گیری کووید۱۹ شرایط را وخیم تر کرده است. از دیدگاه بانک جهانی، وضعیت کنونی افغانستان با شمار اندکی از کشورها شامل جمهوری آفریقای مرکزی، لیبی، سومالی، سودان جنوبی، سوریه و یمن قابل قیاس است.

چهار مطالبه‌ای که ایران از افغانستان داشته عملا مطالباتی است که خیلی نمی‌توان به آن امیدوار بود، یعنی عملا این امضاء طالبان از جنس همان امضاء جان کری است. چون به جز حرف و قول هیچ چیزی در اختیار ایران نیست برای اینکه بخواهد اهرم فشار باشد.