احتمال شکست توافق ایران و عربستان پایین است

به گزارش مدار شرقی، مصیب نعیمی در پاسخ به این سوال که ایران و عربستان ۷ سال روابط دیپلماتیک نداشتند، چگونه به یکباره توافق حاصل شد؟ آیا این توافق در ادامه پایدار می ماند؟ اظهار داشت: این توافق ناشی از یک سری تلاش ها و گفت و گو هایی است که از حدود دو سال و نیم پیش در عراق شروع شد و از طریق عمان نیز ابتکار عمل هایی انجام شد ولی با پیچیدگی هایی که در آن زمان وجود داشت نکات مختلف به دو کشور منتقل شد. امروز که به این نتیجه رسیده اند و شرایط جدیدی اتفاق افتاده است بیانگر چند نکته اساسی است؛ اولا به نظر می رسد عربستان بعد از یک دوره تجربیات ناموفق به نقطه بازنگری رسیده است. عربستان فکر می کرد می تواند با تک روی و به تحریک دیگران به جاهایی برسد. اهتمام جمهوری اسلامی ایران از ابتدا این بود که با وجود همه تنش ها نسبت به کشور های همسایه، سازگاری و همکاری داشته باشد. چون نکات اختلاف ما بیشتر سیاسی است و در ارتباط با سایر مسائل منطقه ای است.

 

وی با بیان اینکه شاید اختلافات کلی باقی باشد همانطور که وزیر امور خارجه عربستان هم گفت اما به نکات اصلی رسیده اند و این بسیار مهم است و شاید همزیستی متقابل را بپذیرند تصریح کرد: این پذیرش امروز انجام شده است. نحوه نتایج بستگی به تعامل دو کشور و خواست هایی دارد که دو کشور دارند. مشترکات ما با عربستان بسیار زیاد است و در حوزه های اقتصادی و منطقه ای و آبراه های مشترک که عربستان به آن ها نیاز دارد و حوزه خلیج فارس و تنگه هرمز و… وجود دارد همچنین مسائل دیگری که در منطقه رخ می دهد و تحولاتی که در صحنه بین المللی می بینیم و نوعی دگرگونی در ساختار مدیریتی که غربی ها برای خود تعیین کرده بودند و مهمتر از همه درگیری غرب با مشکلات جدیدی که در رابطه با اوکراین و پیامد های آن و بحران های اقتصادی همه از جمله این مشترکات است. هم چنین اولویتی که از قبل نسبت به رژیم صهیونیستی بود. هر چقدر که کشوری خود و سیاست هایش را به آمریکا نزدیک کند نمی تواند نسبت به رژیم صهیونستی موقعیتی پیدا کند. همه این موارد دست به دست هم داد تا این اتفاق رخ بدهد و مهمترین علت تغییر معادلات بین المللی است که امروز هم در حال رخ دادن است.

 

وی افزود: امروز نه غرب و نه اروپا شرایط دو سال پیش را ندارند و نمی توانند به این کشور ها تحکم کنند. کشورهای خلیج فارس که در ساماندهی سیاسی در حوزه آمریکا محسوب می شدند امروز جداگانه نسبت به ایران، چین و حتی روسیه روابطی مستقل ایجاد کرده اند. در حوزه اقتصادی روابط این کشور ها با چین بسیار گسترده است و امکاناتی که چین می تواند در اختیار این کشور ها قرار بدهد بسیار وسیع است. وقتی تمام این نکات را در کنار هم قرار بدهیم متوجه می شویم فرصت های جدیدی ایجاد شده است.

 

وی در مورد اینکه این توافق چقدر می تواند صلح در یمن را تضمین کند؟ گفت: این توافق می تواند در حل بحران یمن موثر باشد و چالش های دیگر منطقه ای را کاهش بدهد یا از بین ببرد. گفت و گو و مذاکرات با واسطه انجام شده است. امروز چینی ها در این مورد فعالیت می کنند. تنش ها به شدت کاهش پیدا کرده است و باور قبلی در عربستان دیده نمی شود. مساله اصلی در این بحران عربستان بود. امروز نقطه اصلی در این مساله چگونگی حل اختلافات عربستان و امارات در این مسیر است. البته خواسته هایی از سوی یمن وجود دارد که با پایداری چشمگیر و نمونه ای خود را نشان داده است. ایران از ابتدا می گفت راه حل یمن نظامی نبوده و نیست و نخواهد بود و ادامه روند نظامی می تواند تغییراتی منفی در کشورهای متخاصم ایجاد کند که شاهد مواردی بودیم. برای یمنی ها تمامیت ارضی بسیار مهم است و بر سر کشوری مستقل با همزیستی در کنار کشورهای همسایه می جنگند. یمنی ها به دنبال ادامه تنش و توسعه بحران نبودند و امروز هم چنین شرایطی بیش از گذشته در بین آن ها دیده می شود. البته مسائل جانبی نیز مطرح است از جمله مساله بازسازی یمن و مدیریت یمن که بحث هایی مفصل و طولانی دارد اما یمن خود به این شرط که طرف مقابل از ادامه بحران و از ادامه تجاوز و نگاه تعدی گری نسبت به یمن چشم پوشی کند نسبت به حفظ کشور خود تاکید دارند و این امر می تواند در بحران یمن نقش موثری داشته باشد. در ابتدا خود یمن با عربستان درگیر بود اگر چه ایران متهم بود ولی در نهایت متوجه شدند که حمایت ایران تنها در جهت تنش زدایی در منطقه بود و اینکه جنگ به جایی نمی رسد و جز خرابی و افزایش کینه و عداوت و دشمنی نتیجه ای نخواهد داشت. آنچه امروز مسلم است این است که بازنگری جدی در عربستان رخ داده است.

 

نعیمی در مورد اینکه مهمترین امتیاز توافق برای عربستان چیست؟ اظهار داشت: اگر این باور برای عربستان جدی باشد و در سیاست اش بازنگری کند طبیعی است که از حالت دو گانگی و درگیری در اکثر نقاط منطقه نجات پیدا می کند چون عربستان در هیچ نقطه ای به رغم رابطه خوب و نفوذی که قبل از این بحران داشت امروز به هیچ چیزی نرسیده و بلکه شرایط اش دشوار تر شده است. پیامدهای این جنگ در داخل عربستان نیز بسیار زیاد بود. اگر چه در ظاهر پیامد ها دیده نمی شد اما مردم عربستان امروز بیش از قبل خسته و نگران یک جنگ فرسایشی هستند. این باور تقریبا در همه وجود داشت و چه دوستان عربستان و چه مخالفین این کشور هر دو بر این باور بودند که دستیابی به هر نوع پیروزی یک طرفه و یا سلطه از طریق جنگ امکان پذیر نخواهد بود.

 

این کارشناس منطقه با تاکید بر اینکه طبیعی است که امروز هم بسیاری از کشور های عربی نسبت به این توافق ابراز خوشبینی کرده اند و آن را تایید کرده اند گفت: حتی شرایط برای ارتباطات عربستان در حوزه عربی و در حوزه ارتباطات بین المللی می تواند بهبود پیدا کند. ما در سال های گذشته شاهد بودیم که برخی از کشور های هم پیمان و هم راه عربستان در غرب هم نسبت به برایند جنگ فرسایشی در یمن ابراز نگرانی می کردند و آن را بی نتیجه و بلکه به ضرر کل منطقه می دیدند زیرا در منطقه ای که برای همه دنیا دارای اهیمت فوق العاده ای است و در ابعاد اقتصادی و استراتژیک و انرژی اگر چالش بوجود بیاید و ناامنی سرایت کند همه زیان خواهند دید از این رو تجربه جنگ یمن مرحله بسیار تلخی برای منطقه و بین الملل بود. عربستان سعی دارد بدون اینکه اعلام شکست کند مسیر برگشت آرامی را تجربه کند.

 

وی افزود: بخش اعظم این اقدامات که منجر به توافق شد توسط عراق و عمان بود ولی عربستان علاقمند نبود که یک کشور کوچک عربی که همراه او بود واسطه باشد و به این دلیل از طریق چین عمل کرد. من هم سال گذشته در زمان آقای کاظمی و در زمان اقای سودانی در عراق بودم و با جدیت مسائل دنبال می شد تا این تنش پایان پیدا کند و حوزه های توسعه منطقه ای و حمل و نقل سراسری نیز در دستور کار عراق بود که هم عربستان و هم ایران این مساله را پذیرفتند. این نکته ای بسیار مهم است و آغاز کار عراق بود. چینی ها خود در این قضیه ورود کرده بودند و در سفری که به عربستان داشتند به این مساله اشاره شده بود و بعد در سفر آقای رییسی به پکن نیز احتمالا مطرح شده و پیگیری شده بود. شاید چینی ها هدف دیگری دارند و می خواهند به سلطه آمریکا در منطقه پایان بدهند این نیت به خود چین مربوط است اما دو کشور گفته بودند هر کسی بتواند در این زمینه نقشی ایفا کند ما استقبال می کنیم ولی اینکه مساله در چین پایان پیدا کرد یک نگاه استراتژیک وجود داشت هم ایران و هم عربستان نسبت به این قضیه رضایت داشتند و هم چینی ها علاقمند بودند که بگویند راه های خشونتی که غرب در پیش گرفته و در اوکراین یا عراق و لبنان و جاهای دیگر و تحریم و فشار و… مسیری نیست که به جایی برسد این پیامی است که چینی ها می خواهند به جهان بفرستند. این توافق برای چینی ها یک مفهوم دارد و برای ایران و عربستان نیز مفاهیمی دیگر دارد ولی با این توافق یک سری منافع مشترک نیز ایجاد شد. پیام این توافق از خود توافق برای غرب مهم تر است. زورگویی و قدرت طلبی و تهدید نمی تواند نتیجه ای داشته باشد.

 

نعیمی ادامه داد: هر کدام از طرف ها منافع خود را می خواستند. چین رابطه اقتصادی با این منطقه را می خواهد و بسیار طبیعی است. ما هم می خواستیم این تنش تمام شود و آن هم طبیعی است. اینکه عربستان از حلقه آمریکا بیرون بیاید و وساطتت چین را بپذیرد کمی غیر طبیعی است که آن هم گویای تغییر در معادلات بین المللی است که شاهد آن هستیم و همه باور دارند که آمریکا وقتی درگیر بحران بزرگی مثل اوکراین شده و راه بازگشت ندارد، نمی تواند روی کشور های منطقه سرمایه گذاری کند و اهمیت کشور های منطقه برای آمریکا در اولویت نیست.

 

وی در خصوص اینکه آیا این توافق می تواند دستخوش اتفاقاتی شود و عربستان مجددا از ایران فاصله بگیرد؟ گفت: نه بعید است. این توافق از یک باور آمده است. اگر تنش های ۷ یا ۸ سال گذشته و مساله یمن و مسائل لبنان و سوریه و… را ببینید متوجه می شوید که وضعیت به چه صورتی بود. تمام کشور های عربی سوریه را از اتحادیه عرب خارج کردند و خود آنها به سمت دیگر رفتند اما امروز پارلمان اتحادیه های عربی به سمت سوریه آمده و عربستان اولین اقدام را برای کمک به زلزله زدگان انجام داد و سپس وزیر امور خارجه اش به سوریه رفت. امارات پیش از همه کمک فرستاد و به بهانه زلزله ارتباطات را برقرار کرد. این روند اتفاقی تصادفی و احساساتی نیست. مساله بر اساس یک باور است و از این رو قضایا متفاوت است. به همین دلیل احتمال شکست توافق کم است به تمامی نقاطی که امروز رسیده اند طی دو سال گذشته پرداخته شده و تمام آنها مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

 

وی تصریح کرد: البته عربستان امروز زیر فشار زیادی قرار دارد از این رو وزیر امور خارجه این کشور روز گذشته اعلام کرد «ما با این توافق به این معنی عمل نمی کنیم که روی همه قضایا با ایران اتفاق داریم ولی در کل می توان گفت که توافقی جامع و مهم است و جز پایداری راهی ندارد و راه دومی وجود ندارد.» وقتی دو سال و نیم گفت و گو شده و ماه ها کار غیر علنی داشته اند و امروز به این شکل اعلام می شود، یعنی نکات کلیدی حل شده است. اختلاف نظر وجود دارد همه کشور ها با هم اختلاف نظر دارند در داخل کشور ها هم اختلاف نظر وجود دارد ولی این باور که باید با ایران به عنوان کشور بزرگ منطقه ای تعامل داشته باشیم در عربستان شکل گرفته و کاملا مشهود است.

 

وی افزود: بقیه کشور ها نیز عر بستان را به این مسیر نصیحت می کردند از جمله عمان که تجربه رابطه پایدار با ایران را همیشه داشت و به بقیه گوشزد می کرد. کویت هم رابطه ای بینابین داشت و جالب این است که همه این کشور ها در ساعت اول استقبال بسیار گسترده ای را از این خبر داشتند و نه تنها وزارت امور خارجه این کشور ها و مسئولینشان بلکه کارشناسانشان از این توافق استقبال کردند. من پیگیر تمامی این خبر ها و شبکه های رسمی این کشور ها هستم و می دیدیم که گفته می شد این توافق کاری جدی بود و منطقه را به سوی آرامش گسترده سوق می دهد و آینده را بهتر از گذشته می کند و حتی در بحران های فراگیر منطقه ای می تواند نجات دهنده باشد. امروز بحث مسائل غذایی در کشور های حوزه خلیج فارس مطرح است. غرب دیگر نمی تواند غذا را تامین کند چون برای خودش هم با مشکل تامین غذا روبرو است. روسیه و اوکراین به رغم تنش ها انبار بزرگ تامین مواد غذایی است و همین یک مساله مهم در چرخش نگاه سیاسی عربستان موثر و نقش آفرین بود.

 

منبع: شفقنا