مذاکرات‌ آستانه در گرو سهم خواهی ها

مذاکرات صلح سوریه در آستانه قرقیزستان، در حالی شکل گرفت که پیش از آغاز آن رسانه‌ها، تصویری ایده آل از آن را برای پایان دادن به بحران سوریه ترسیم می‌کردند اما مرور آنچه که طی چند روز اخیر در حواشی این نشست گذشته نشان می‌دهد که بعید است نتیجه‌ای مشخص از آن به دست بیاید

مدار شرقی ـ جعفر تکبیری ، سرانجام گفت‌وگوها میان نمایندگان دولت سوریه و گروه‌های شورشی این کشور در شهر آستانه آغاز شد. مذاکراتی که با پشتیبانی ایران، روسیه و ترکیه شکل گرفت و نخستین گفتگو میان دولت مستقر و شورشیان سوری ظرف یک سال گذشته است. این مذاکرات در حالی شکل گرفت که پیش از آغاز آن رسانه‌ها، تصویری ایده آل از آن را برای پایان دادن به بحران سوریه ترسیم می‌کردند اما مرور آنچه که طی چند روز اخیر در حواشی این نشست گذشته نشان می‌دهد که بعید است نتیجه‌ای مشخص از آن به دست بیاید. واقعیتی که می‌توان در ادامه تعارضات میان دولت سوریه و شورشیان مشاهده کرد. جایی که شورشیان می‌گویند حاضر به مذاکره رو در رو با نمایندگان دمشق نیستند و در طرف مقابل نیز دولت مستقر سوریه می‌گوید تنها با کسانی حاضر به مذاکره است که اسلحه خود را زمین بگذارند.

شورشیان تنها در آستانه

واقعیت آن است که مرور تعاملات صورت گرفته پیش از مذاکرات بیانگر این واقعیت است که مخالفان دولت اسد تنهاتر از همیشه پای در این نشست گذاشته‌اند. نشستنی که هیچ کدام از حامیان آنها در آنجا حضور ندارند و فقط یاور سابق آنها یعنی ترکیه با چرخشی ۱۸۰ درجه‌ای علیه آنان پشت میز مذاکره نشسته است. از سوی دیگر سقوط حلب به عنوان مهمترین پایگاه مخالفان اسد، درگیری عربستان در جنگ فرسایشی یمن که باعث کاهش ارائه کمک‌های مالی به آنها شده و همچنین حضور ضعیف آمریکا به عنوان دیگر حامی مهم آنان در این نشست، دستانشان را در این مقطع حساس خالی تر از هر زمان دیگری کرده است. تنها امید آنها این است که تحقق یک توافق ابتدایی درباره یک آتش بس هرچند شکننده، بتواند آنان را به مذاکرات ژنو وصل کند. مذاکراتی که قرار است در آینده‌ای نه چندان دور با هدایت مشترک آمریکا و روسیه و تحت نظر سازمان ملل برگزار شود و اگرچه هنوز ترکیب این مذاکرات مشخص نشده اما حضور عربستان، قطر و آمریکا در نشست ژنو دور از ذهن نیست. موضوعی که می‌تواند قدرت چانه زنی شورشیان را بیشتر از مذاکرات آستانه کند. این در حالی است که شورشیان در تمام طول این مدت نیز ژست مخالفت خود با حاکمیت مرکزی را حفظ خواهند کرد. بنابراین باید اینگونه ادعا کرد که مذاکرات آستانه هرچند کم فروغ به پایان برسد اما می‌تواند موتور محرکی برای مذاکرات آینده ژنو باشد.

کردها بازنده بزرگ مذاکرات

اما جدای از تمامی آنچه که در مذاکرات آستانه می‌گذرد، باید کردهای سوری را بازنده بزرگ مذاکرات آستانه نام نهاد. جمعیتی که اگرچه نقش مهمی در مبارزه با داعش داشته و پالس‌هایی از طرف برخی از قدرتها در خصوص استقلال این منطقه دریافت کرده‌اند، اما نقش آنان نادیده گرفته شد و توسط مثلث شکل دهنده مذاکرات به آستانه دعوت نشدند. موضوعی که باعث خشم آنها شده تا جایی که فرمانده ارتش سوریۀ دموکراتیک،‌ بدون توجه به نتیجه‌ای که قرار است از آستانه حاصل شود، عنوان کرده که به توافقات این نشست پایبند نخواهد بود. موضوعی که می‌تواند دامنه آتش بس احتمالی به دست آمده در آستانه را تنها تا سر حدات مناطق کردنشین دانست و به عبارت بهتر می‌توان کردها را از هم اکنون به عنوان ناقضان این آتش بس معرفی کرد. بر این اساس، فرماندهی ارتش سوریۀ دموکراتیک در بیانیه ای دربارۀ مذاکرات صلح سوریه که قرار است امروز در آستانه پایتخت قزاقستان برگزار شود، اعلام کرد: علی رغم پیروزی هایی که نیروهای ما در نبرد با تروریست های داعش کسب کرده و قربانیانی که در راه آزاد کردن مناطق مختلف سوریه تقدیم کرده اند، این نیرو در همۀ نشست هایی که به منظور حل بحران سوریه برگزار شده اند، نادیده گرفته شده است.
در این بیانیه تاکید شده است: «ما معتقدیم دعوت نشدن ما به عنوان یکی از طرف های اصلی به میز مذاکره تضییع حقوق ما و نادیده انگاشتن قربانی های ما است. از این رو ما به هیچ یک از نتایج و تصمیماتی که در این نشست اتخاذ می شود پایبند و متعهد نخواهیم بود.
بر این اساس شاید مهمترین دلایل عدم دعوت کردها به آستانه را بتوان عدم حضور موثر آمریکا در این نشست و سپس مخالفت ترکیه دانست. آمریکایی که توانسته با حمایت کردهای سوریه در مناطق تحت کنترل آنها پایگاه نظامی تشکیل دهد. علاوه بر این ترکیه نیز که نزاعی دیرینه با کردها دارد، علاقه‌ای برای هویت بخشی به این دشمنان سنتی خود ندارد.

سهم خواهی روسیه و ترکیه

اما در سوی دیگر با نگاهی دقیق تر به گفته‌ها و شنیده‌ها از آستانه، موضوعی دیگر که مورد توجه قرار می‌گیرد، تعجیل دو ضلع اصلی مثلث صلح برای تحقق سهم خود از مذاکرات هستند. در سوی نخست،‌ روسیه است که از فرصت مذاکرات به نفع آمریکا بهره جسته و بار دیگر بر نقش ایالات متحده در کنترل بحران سوریه تاکید کرده است. مواضعی که می‌تواند زمینه ساز توسعه روابط روسیه با آمریکای تحت کنترل ترامپ شود. همچنین در طرف مقابل ترکیه نیز که با همسو نشان دادن خود با روسیه به دنبال کاهش نقش ایران در سوریه است نیز اقدام به تحریک مخالفان علیه ایران کرده است. ماجرایی که باعث شده مخالفان شرط خود را برای حفظ آتش بس خروج نیروهای هوادار اسد از مناطق استراتژیک «غوطه شرقی» و «دره برادا» عنوان کنند. حال باید منتظر ماند و دید که آیا آستانه شاهد حضور سران مثلث صلح برای امضای بیانیه‌ پایانی خواهد بود و یا حرکت سهم خواهانه ترکیه و روسیه، عامل عقیم ماندن این نشست حیاتی و پایان بدون سرانجام آن خواهد بود.