تعلیق عرضه‌ سهم آرامکو و رویاهایی که بر باد می‌رود

اواخر هفته پیش بود که خبرگزاری رویترز به نقل از چهار منبع آگاه در عربستان خبر داده‌بود که کل برنامه فروش سهام آرامکو از سوی دولت عربستان لغو شده است. این خبرگزاری نوشته‌بود نه تنها هیات ارزیابی که برای انجام این معامله تشکیل شده‌بود کاملا منحل شده است، بلکه بخشی از سهام آرامکو که قرار بود در بورس ملی عربستان به فروش گذاشته‌شود نیز از برنامه خارج شده است. دو روز بعد وزارت انرژی عربستان سعودی با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که «دولت عربستان همچنان به پذیره‌نویسی برای سهام آرامکو متعهد است» بر اساس این بیانیه «سهام در زمان مناسب و شرایط مقتضی» برای فروش عرضه خواهند شد.

پایان بن‌سلمان؟

دیوید هرست، روزنامه‌نگار بریتانیایی و سردبیر پایگاه خبری میدل‌ایست‌ای در یادداشتی می‌نویسد: «حباب‌های محمد بن سلمان یکی یکی می‌ترکند و در بیابان‌های عربستان محو می‌شوند.» به نوشته این کارشناس مسائل خاورمیانه، یکی از اصلی‌ترین دلایل توقف فروش سهام آرامکو، نگرانی دولت سعودی از اقدام حقوقی خانواده کشته‌شدگان در حملات یازده سپتامبر برای مصادره اموال سعودی در صورت عرضه آن در بازارهای بین‌المللی است. اما این تنها دلیل تاخیرها در فروش سهام آرامکو نبود.رشید حسین در روزنامه دان پاکستان می‌نویسد: «بازارهای بین‌المللی هیچگاه قانع نشدند که ارزش آرامکو آن چیزی است که بن‌سلمان می‌خواهد. برآوردهای میان ۵٠٠ میلیارد تا ١۵٠٠ میلیارد دلار متفاوت بود، اما هیچ کس تصور نمی‌کرد مجموع سهام آرامکو به نزدیک ٢٠٠٠ میلیارد دلار هم برسد. اگر چنین اتفاقی می‌افتاد هم یک شکست بزرگ برای محمد بن سلمان بود و او آمادگی پذیرش آن را نداشت. چنین اتفاقی حتی به لحاظ سیاسی می‌توانست برای او مهلک باشد.» اما هرست معتقد است که حتی توقف فروش سهام هم برای بن سلمان تصمیمی کشنده‌بود. به نوشته دیوید هرست تضعیف ترامپ در امریکا، بر جایگاه محمد بن‌سلمان در سلطنت سعودی تاثیر جدی گذاشته است. به نوشته هرست: «بن سلمان یکی از کسانی بود که از همان ابتدا روی کارزار انتخاباتی ترامپ شرط بسته‌بود و با روی کار آمدن او، با قراردادهای تسلیحاتی و تجاری بزرگ از او حمایت کرد. … حقیت این است که این رویدادها آغازی بر پایان بن سلمان است، او آدمی بود که وارد قمار شد و باخت.»

چشم‌انداز غلط

نیک باتلر، استاد کینگ کالج لندن در فایننشیال تایمز می‌نویسد: «رویایی که محمد بن سلمان با چشم‌انداز ٢٠٣٠ در ذهن داشت جهت‌گیری درستی بود، اما ابزاری که قرار بود عربستان را به این هدف برساند در آن مشخص نشده‌بود. حالا با متوقف شدن فروش سهام آرامکو، پولی هم برای رسیدن به آن وجود ندارد.» این استاد دانشگاه می‌نویسد شاید با حذف برخی از اهداف بلندپروازانه مانند ساخت شهر ۵٠٠ میلیارد دلاری نئوم، بتوان بخش‌هایی از این چشم‌انداز را نجات داد، اما مسیری که عربستان سعودی در پیش گرفته است و کارهایی مانند هزینه برای خرید سهام در شرکت تولید خودروهای برقی تسلا، مسلما هیچ فایده‌ای برای رسیدن به اهداف آن برنامه ندارد. باتلر می‌نویسد: «عربستان سعودی با حدود ٣٠ میلیون نفر جمعیت، تقریبا به اندازه مجموع دو کشور بریتانیا و آلمان که ١۴٧ میلیون جمعیت و بخشی از بزرگ‌ترین صنایع جهان را در خود جای داده‌اند، انرژی مصرف می‌کنند.» این استاد دانشگاه ادامه می‌دهد: «برای یک ناظر بیرونی ممکن است این گونه به نظر برسد که عربستان سعودی یکی از اقتصاد‌های ممتاز جهان است و آنقدر سرمایه در اختیار دارد تا تصمیماتی را اتخاذ کند که برای کشورهای دیگر غیرممکن است. اما حقیقت بسیار متفاوت است. برای آنان که در روزگار رونق در ثروت و سهولت زندگی کرده‌اند، تطابق با زندگی سخت بسیار مشکل است و این سختی‌ها کم کم برای سعودی‌ها افزایش پیدا خواهد کرد. حالا که توهم پذیره‌نویسی سهام آرامکو از پیش رو برداشته‌شده است، دولت عربستان باید یکسره اهداف بلندپروازانه چشم‌انداز ٢٠٣٠ را کنار بگذارد و بر نقشه‌های عملی برای مدیریت اقتصادی کشور تمرکز کند تا بتواند به سرعت با دنیای واقعی وفق پیدا کند.»