افزایش تولید نفت ایران

مدار شرقی- دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت، اوپک در گزارش خود گفت که ۱۳ عضو این سازمان در ماه آوریل ۲۵ میلیون و ۸۳ هزار بشکه نفت خام تولید کردند و ایران پس از عربستان سعودی با (تولید روزانه ۸ ۱۳۲ ۰۰۰ بشکه)، عراق (با تولید روزانه ۳ ۹۲۰ ۰۰۰ بشکه) و امارات (با تولید روزانه ۲ ۶۱۴ ۰۰۰ بشکه)  در جای چهارم تولیدکنندگان نفت اوپک قرار گرفته است.

بر اساس آخرین گزارش اوپک ، قیمت نفت خام ایران در ماه آوریل نسبت به مارس ۱ دلار و ۳۰ سنت کاهش یافت که معادل ۲ درصد است. هر بشکه نفت خام ایران در ماه آوریل با ۶۳ دلار معامله شد در حالی که در مارس ۶۴٫۳۰ دلار در هر بشکه بود. البته لازم به ذکر است که تحریم های آمریکا علیه بخش نفت ایران هنوز برداشته نشده است.

این جایگاه در اوپک از نظر تولید به ایران چه مزیتی می دهد؟ با تکیه بر کدام خریدارن ایران می تواند فروش نفت خود را افزایش دهد و با چه قیمتی؟ آیا ایران می تواند در سال آینده به سه صادرکننده برتر نفت بپیوندد؟

در همین زمینه پرسش‌هایی از دکتر منوچهر تکین، کارشناس مستقل مسایل نفت و گاز از لندن شده است:

این جایگاه در اوپک از نظر تولید به ایران چه مزیتی می دهد؟ با تکیه بر کدام خریدارن ایران می تواند فروش نفت خود را افزایش دهد و با چه قیمتی؟ آیا ایران می تواند در سال آینده به سه صادرکننده برتر نفت بپیوندد؟

 تولید اوپک تا دو سه سال پیش حدود ۲۹-۳۰ میلیون بشکه در روز بود، اما پس از دوران کرونا، تقاضای نفت کاهش پیدا کرد و فعالیت شرکت‌های نفتی هم کم شد، یعنی آنها هم حفاری را کم کردند و تولیدشان را پایین آوردند. این هست که این بالانس و عرضه و تقاضای نفت اوپک و غیر اوپک که یک روال معمول داشت و به تدریج بر حسب وضع هوا و یا فاکتورهای دیگر بالا و پایین میرفت و تقریبا قابل پیش بینی بود، ولی بدلیل کرونا درسال ۲۰۲۰ میلادی همه چیز بهم خورد. مصرف نفت دنیا در دسامبر ۲۰۱۹ حدود ۱۰۰ میلیون  بشکه بود ولی در آوریل ۲۰۲۰ به ۷۰ میلیون بشکه رسید. خب خیلی از شرکت‌های نفتی روی وضعیت تقاضای و میزان مشتری نفت‌‌شان کارمی‌کنند، ولی اپک که حالا با روسیه با هم هستند و یک هماهنگی دارند با هم، تولید کننده‌ای هستند که وقتی مصرف کننده‌ها نفت را از منابع دیگر می‌خرند، و باقی نفت مورد نیاز را از اوپک می‌خرند و به نوعی اوپک residual producer (تولید کننده ذخیره) است و این هست که برای اوپک این یک شوک بود. وقتی اوپک و کشورهای غیر اوپک مانند روسیه که در دسامبر ۲۰۱۹ گفتگو می‌کردند، هنوز نمی‌دانستند که وضعیت کرونا چه خواهد شد و اوپک و غیر اوپک (از جمله روسیه) تولیدشان را پایین آورده بودند که تعادل را برقرار کنند. پس از آشفتگی بازار نفت در در زمان کرونا، پیش از اینکه اوپک و کشورهای غیر اوپک برای کاهش دوباره تولید توافق کنند، برای حدود سه ماه، حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز ، تولید افزون بر تقاضا از سوی اوپک وجود داشت که در طول زمان ۳-۴ ماه ارقام زیادی نفت انباشته شد و در انبارهای همه دنیا وجود داشت و اوضاع بحرانی شد تا اینکه کشورهای اوپک و غیر اوپک متقاعد شدند که باید برای برون رفت از این وضعیت کاری بکنند. تا اینکه در اواخر سال ۲۰۲۰ توافق صورت گرفت و تولید پایین آمد. ولی مصرف دنیا هنوز به ۱۰۰ میلیون بشکه نرسیده است. الان بحث این است که در ۲-۳ ماه آینده وضع چگونه خواهد شد. بر اساس داده‌های اوپک هنوز مصرف نفت دنیا حدود ۵-۶ میلیون بشکه پایین تر از اواخر ۲۰۱۹ است، به همین دلیل هنوز اوپک و غیر اوپک باید تولیدشان را پایین نگه دارند.

در نتیجه این داده‌های منتشر شده را باید با پس زمینه دراز مدت دید، بر اساس داده‌های جدید تولید اوپک به حدود ۲۵ میلیون بشکه در روز رسیده، این در حالی است که تولید اوپک تا در سال در سال ۲۰۱۹ حدود ۲۹-۳۰ میلیون بشکه در روز بوده است و حالا بتدریج در حال افزایش است. البته این داده‌ها بر اساس گزارهای ثانویه است. تولیدکنندگان اوپک، هر ماه میزان تولیدشان را به دبیرخانه گزارش می‌کنند، ولی ایران بدلیل تحریمها رقم رسمی به دبیرخانه نمی‌دهد و این داده‌هایی که اعلام می‌شوند بر پایه منابع ثانویه، شامل مجلات نفتی و شرکت‌هایی میزان جابه جایی نفت در دنیا دنبال می‌کنند، هستند.

بر اساس این داده‌ها، تولید ایران در آوریل ۲۰۲۱ با  ۲ ۳۹۰ ۰۰۰ در روز بوده و پس از عربستان، عراق و امارات در جای چهارم قرار گرفته است. این در حالی است که در سال ۲۰۲۰ تولید ایران زیر ۲ میلیون بشکه و در سال ۲۰۱۹ حدود ۲ ۴۰۰ ۰۰۰ بشکه در روز بوده است.

با توجه به میزان تولید حدود ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه و مصرف داخلی حدود ۱ میلیون ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار بشکه در ایران، سهم صادرات نفا ایران حدود ۷۰۰ – ۸۰۰ هزار بشکه می‌باشد. با اینحال بدلیل تحریمها، اینکه ایران به چه کشورهایی نفت فروخته به طور رسمی مشخص نیست و اعلام نمی‌شود ولی اینکه تولید نفت ایران بالا رفته به این معنی است که صادرات افرایش یافته است.

اگر فرض بکنیم داده‌های دست دوم در مورد تولید نفت ایران درست باشند و ایران تولید خود را به میزان قبل از کرونا رسانده، پرسش این هست که ایران به چه امیدی تولید خود را افرایش می‌دهد؟

برای اینکه مشتری دارد. ایران بیخودی تولید نمی‌کند، یعنی هر کشوری اینگونه رفتار می‌کند، به عنوان نمونه عربستان نیز بر اساس تقاضا و وجود مشتری تولید می‌کند و همچنین کشورهای دیگر. تنها می‌توان گفت که ایران توانسته که صادرات خود را با وجود تحریم‌هایی که هست و خطر جریمه برای خریداران نفت، بالا ببرد. البته بیشتر حدس بر این هست که خریدار نفت ایران چین بوده، چرا که چین با وجود تحریمها، بدلیل قدرت اقتصادی که دارد در مقابل آمریکا می‌ایستد و چندان توجهی به تهدیدهای آمریکا نمی‌کند و از طرف دیگر آمریکا و چین پیوسته در حال رقابت تجاری هستند و فشار سیاسی زیادی هم بینشان وجود دارد و این رقابت فرصتی برای ایران شده که بتواند صادر کند.

ولی خب کشورهایی مانند کره جنوبی و تایلند می‌ترسند که از ایران نفت بخرند، چون جریمه می‌شوند و جلوی آمریکا نمی‌توانند مقاومت کنند.

از طرفی چین خیلی زود خود را از بحران کرونا بیرون کشید و الان وضعیت اقتصادی خوب و رو به جلویی دارد و نیازمند انرژی و نفت بیشتر است. و از آنجایی که قدرت سیاسی بالایی در بازار بین المللی دارد، چندان نگرانی ندارد و نفت ایران را می‌خرد.

آیا مشخص است که ایران نفت خود را به چه قیمتی می‌فروشد؟ و سوال دیگر اینکه آیا ایران می‌تواند در آینده نزدیک به یکی ازسه صادرکننده برتر نفت تبدیل شود؟

قیمت را معمولا اعلام نمی‌کنند، ولی نهادهایی که بازار نفت را دنبال می‌کنند قیمت‌ها را از منابع خود بدست می‌آورند و منتشر می‌کنند ولی به طور معمول قیمت از طرف صادر کننده و خریدار عمومی نمی‌شود و این مسئله در مورد ایران که شدیدتر هم هست و محرمانه است. ولی خب همیشه شایعه هست که ایران چون در تحریم است و پنهانی نفت می‌فروشد، حتما مجبور است به مشتریان خود تخفیف بدهد و اگر بخواهد به قیمت کامل بفروشد خب خریداران از جاهای دیگری نفت مورد نیاز خود را می‌خرند، بدون ترس از تحریم‌ه‎ای آمریکا. پس بله این امکان وجود دارد که ایران کمی تخفیف می‌دهد. ولی همه اینها حدس و گمان است و گاهی نیز مسائل سیاسی نیز در این تحلیلها دخیل هستند.

از طرفی بدلیل بحران کرونا شرکت‌های بین المللی نفتی سرمایه گذاری خود را بسیار کاهش داده‌اند و حتی اگر از ۲۰۲۲ یا ۲۰۲۳ شروع کنند به سرمایه گذاری بیشتر، تولید نفت کاهش خواهد داشت و از سوی دیگر تقاضا رو به افزایش است و در نتیجه تقاضا از اوپک بیشتر خواهد شد و بنابراین ایران هم یکی از کشورهایی خواهد بود که مشتری خواهد داشت و می‌تواند با قیمت بهتری بفروشد چون ورق برگشته بجای مازاد ۳۰ میلیون بشکه‌ای در روز در سال ۲۰۱۹ بجایی رسیده‌ایم که کمبود تولید داریم. در پایان به نظر می‌رسد که در آینده تقاضا برای نفت ایران بهتر و بیشتر خواهد شد و حتی با وجود تحریم ایران می‌تواند با قیمت بهتری نفت خود را بفروشد.

منبع: اسپوتنیک