کد خبر: 20619

تاریخ انتشار: دی ۱۳, ۱۳۹۷

۲۰۱۹ سال تصمیم‌گیری‌های سرنوشت‌ساز در خاورمیانه

تشدید سیاست های تهاجمی و رادیکال برخی بازیگران خاورمیانه سبب شد تا فهرست بحران های منطقه ای در سالی که گذشت طولانی تر شود؛ بحران هایی که سال نو را به دوره ای برای اتخاذ تصمیمات مهم، سرنوشت ساز و در عین حال گریزناپذیر مبدل کرده است. به گزارش مدار شرقی، سال نو میلادی در […]

تشدید سیاست های تهاجمی و رادیکال برخی بازیگران خاورمیانه سبب شد تا فهرست بحران های منطقه ای در سالی که گذشت طولانی تر شود؛ بحران هایی که سال نو را به دوره ای برای اتخاذ تصمیمات مهم، سرنوشت ساز و در عین حال گریزناپذیر مبدل کرده است.

خاورمیانه

به گزارش مدار شرقی، سال نو میلادی در شرایطی آغاز شده که خاورمیانه چونان سال های قبل در آتش التهاب، درگیری های نظامی و هراس از جولان تکفیر و تروریسم نمی سوزد اما هنوز زخمیِ بحران های چند ساله است و علاوه بر آن سیاست های تهاجمی برخی بازیگران تشدید تنش و ایجاد بحران هایی تازه را به دنبال داشته است.
از مهمترین رخدادهای سال ۲۰۱۸ در خاورمیانه، تداوم و گسترش اختلافات عربستان و برخی همپیمانان ریاض با دوحه بود که خردادماه پارسال بحران دیپلماتیک حاشیه جنوبی خلیج فارس را رقم زد.


افزایش رقابت ها میان سران سعودی و قطر، تداوم اختلافات مرزی و تقابل منافع این دو در پرونده هایی چون سوریه، فعالیت اخوانی ها، مناسبات با ایران، پایگاه های نظامی خارجی در خاورمیانه و … سبب شد تا دوحه در محاصره اقتصادی قرار گرفته و با تهدیداتی مکرر از سوی عربستان، امارات، مصر و بحرین روبرو شود.


این تحولات با پیامدهایی چون ایجاد انشقاق در پیمان های جمعی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس همراه شد. در حالی که پاییز پارسال سران چهار کشور عربی عضو شورای همکاری خلیج فارس از حضور در اجلاس کویت و نشستن دور یک میز با حضور امیر قطر خودداری کردند، اجلاس سال ۲۰۱۸ شورای همکاری به عرصه ای برای تلافی امیر قطر مبدل شد و شیخ «تمیم بن حمد» دعوت پادشاه عربستان برای حضور در نشست ریاض را رد کرد.


دیگر بحران منطقه ای در ماجرای قتل «جمال خاشقچی» روزنامه نگار عربستانی منتقد در خاک ترکیه رقم خورد؛ رخدادی که اوایل پاییز به یک رسوایی برای هیات حاکمه عربستان مبدل شد و آشکار شدن نقش «محمد بن سلمان» ولیعهد در سلاخی خاشقچی وی را آماج شدیدترین انتقادات و واکنش های منفی دولت ها و افکار عمومی قرار داد.


ماجرای قتل خاشقچی از دید برخی ناظران با مخدوش کردن حیثیت ولیعهد چالش هایی را پیش روی بن سلمان برای نشستن کامل بر کرسی پادشاهی به وجود آورد و روابط عربستان با کشورهایی چون ترکیه و نیز قطر را با پیچیدگی و گره هایی مضاعف روبرو ساخت. 


در سوریه به رغم تثبیت دولت «بشار اسد»، عقب نشینی گروه های تروریستی، برگزاری نشست های متعدد جهت دستیابی به توافق بر سر تدوین قانون اساسی جدید و برگزاری انتخابات و نیز بازگشایی برخی سفارتخانه های عربی در دمشق همچنان تا بازگشت اوضاع به شرایط پیش از سال ۲۰۱۱ راه طولانی پیش رو است. 


هر چند رخدادهایی چون اعلام خروج نیروهای آمریکایی از سوریه از سوی «دونالد ترامپ» خوش بینی هایی را در زمینه بازگشت آرامش به این کشور ایجاد کرد اما هنوز درگیری های ترکیه با گروه های مسلح کُردی در سوریه، نقش گروه های مخالف اسد در سیاست و حکومت، نقض تمامیت ارضی سوریه از سوی رژیم صهیونیستی، پاکسازی کامل از گروه های تروریستی از جمله چالش های پیش روی برقراری وضعیت عادی در این کشور به شمار می آید. 


این در حالی است که هنوز یمن درگیر جنگ و بحران انسانی است؛ جنگی که به بهانه بازگرداندن رئیس جمهوری مستعفی و متواری این کشور از ابتدای سال ۹۴ به راه افتاد و بزرگترین و در عین حال پرهزینه ترین ماجراجویی بن سلمان به عنوان وزیر دفاع و فرمانده اصلی جنگ نام گرفت.


اقدام عربستان و ائتلاف متجاوز سعودی در حمله به یمن تاکنون بیش از ۱۰ هزار کشته برجای گذاشته و جمعیتی ۱۴ میلیون نفری را دچار قحطی و آوارگی ساخته است؛ اقدامی که اصلی ترین نمود سیاست های تهاجمی و رادیکال حاکمان سعودی بوده و با هدف تبدیل مجدد یمن به حیات خلوت عربستان در منطقه خاورمیانه صورت گرفته اما جز برانگیختن مخالفت های جهانی دستاوردی برای آنان به همراه نداشته است.


تحت تاثیر همین فشارها و در نتیجه رسیدن به بن بستی نظامی در یمن، سعودی ها چند هفته پیش به از سرگیری مذاکرات صلح یمن رضایت دادند و دو سال و نیم پس از شکست مذاکرات کویت، سوئد میزبانی گفت وگوهای صلح میان گروه های یمنی را برعهده گرفت تا شاید دورنمایی برای پایان درگیری ها و مصائب مردم یمن پدیدار گردد.
در سالی که گذشت فلسطین همچنان قلب تپنده تحولات منطقه خاورمیانه و جهان اسلام بود. رئیس جمهوری آمریکا میانه ماه مه ۲۰۱۸ (اردیبهشت ماه) در هفتادمین سالگرد تاسیس رژیم صهیونیستی موسوم به روز نکبت سفارت کشورش را به رغم مخالفت های جهانی و نقض معاهدات بین المللی به بیت المقدس انتقال داد.


این اقدام، خشم و خروش کم سابقه ای را در اراضی اشغالی برانگیخت که باز هم با کشتار وسیع فلسطینیان همراه شد چنانکه تنها در اعتراضات روز نکبت، بیش از ۶۰ فلسطینی قربانی جنایت صهیونیست ها شدند. 
سال ۲۰۱۸ ، دوره ای سرنوشت ساز برای کشورهایی چون عراق و لبنان بود که شاهد برگزاری انتخابات سراسری بودند. به رغم تلاش برخی بازیگران خارجی به ویژه سعودی ها برای اثرگذاری بر نتایج انتخابات و در نهایت رویکرد دولت های بغداد و بیروت، ماحصل تحولات سیاسی دو کشور عکس چیزی بود که سعودی ها انتظار می کشیدند.


تحول دیگری که در منطقه رقم خورد، ورود آمریکا به فاز تازه اقدامات خصمانه علیه جمهوری اسلامی ایران بود. ترامپ پس از خروج از توافق هسته ای، در سال ۲۰۱۸ دو دور تحریم اقتصادی را علیه ایران به اجرا درآورد تا با ایجاد تنگناهایی شدید در ارتباطات مالی و تجاری، تهران را به تسلیم در برابر خواسته های خود و در واقع منافع و اهداف منطقه ای متحدانی چون اسرائیل و عربستان وادارد.


در تحلیل اقدامات واشنگتن در نقض پیمان برجامی، تحلیلگران جلب رضایت لابی های صهیونیستی و نیز عربستان به عنوان مشتری بزرگ تسلیحات و تجهیزات آمریکایی را دو متغیر اساسی منطقه ای می دانند که سبب شده ترامپ و دستگاه سیاست خارجی او گستاخانه پیش شرط هایی دوازده گانه به خصوص توقف فعالیت های دفاعی موشکی ایران را پیش شرط مذاکره مجدد عنوان کند.


سال ۲۰۱۸ با گذر از این تحولات پایان یافته و دوره زمانی تازه ای فرارسیده است که از دید صاحبنظران مسائل منطقه باید آن را برهه تصمیم سازی های اساسی برخی رهبران و دولت های خاورمیانه برشمرد.


در جریان «معامله قرن» که ترامپ آن را برای نامیدن برنامه موهوم خود جهت پایان دادن به چند دهه منازعه اعراب و اسرائیل برگزیده، رویه دولت های عربی برخلاف ملت های منطقه سکوت یا حمایت تلویحی و قول مساعد برای همراهی با خواست ترامپ بوده است. به ویژه سعودی ها که اخیرا ابایی از بروز روابطشان با صهیونیست ها نداشته و ولیعهدشان اسرائیل را به رسمیت شناخته، بیشترین همراهی را با معامله قرن ترامپ نشان داده اند.

برخی تحلیلگران می گویند فشار افکار عمومی و مطالبات موجود در جهان اسلام و خاورمیانه در زمینه دفاع از حقوق فلسطینیان به مثابه اهرمی برای تصمیم گیری قاطع تر دولت ها عمل خواهد کرد. احتمال می رود که ترامپ با نزدیک شدن به انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۲۰، اراده جدی تری را برای جوش دادن معامله قرن به خرج دهد و این موضوع تبعات خود را در تحولات منطقه به شکلی جدی نشان خواهد داد.


تصمیم جدی دیگر از دید ناظران متوجه ریاض و این پرسش مطرح است که سران سعودی چه زمانی به سیاست های تنش زا، مصیبت بار و تهاجمی خود پایان خواهند داد؟ خصوصا پس از دوره ای که رسوایی قتل خاشقچی فشارهایی سنگین را بر هیات حاکمه عربستان وارد ساخته و نتایج سیاست های مزبور به شکست های مکرر سعودی در جنگ یمن، تحولات سوریه، تغییر رفتار و مهار قطر، انتخابات عراق و لبنان و نیز هماوردی با ایران انجامیده است. البته تصمیم اخیر پادشاه در خانه تکانی سیاسی در کابینه سعودی به دیده گروهی از تحلیلگران پیامی برای تغییر است که می تواند در سیاست خارجی عربستان به وقوع بپیوندد.


علاوه بر آنچه گفته شد، در سال تازه رهبران بسیاری از کشورهای خاورمیانه همچنان با تصمیمات دشواری در زمینه حضور نظامی قدرت های فرامنطقه ای، چگونگی پاسخگویی به مطالبات سیاسی و مدنی برای جلوگیری از غافلگیری در حوادثی نظیر بهار عربی، تصمیم گیری های جمعی در زمینه اقتصاد انرژی و سرنوشت سازمان های منطقه ای و … مواجه خواهند بود.

Likes(0)Dislikes(0)
ارسال دیدگاه

*

code

logo-samandehi
WP to LinkedIn Auto Publish Powered By : XYZScripts.com