چه عواملی همچنان طالبان را در افغانستان سر پا نگه داشته است؟

عمده ترین ناکامی دولت در حذف طالبان عدم توانایی در تطبیق یکسان قانون و عدالت شهروندی است، همین موضوع سبب شده است که فاصله میان دولت و مردم بیشتر، و پایه های مردمی حکومت حتی در کابل لرزان شود.

 

 

به گزارش مدار شرقی، در سالهای گذشته طالبان حضور پر رنگ‌تری در استان‌های شمال و غرب افغانستان داشته است. برای بررسی بیشتر  علل و عوامل موثر بر قدرت این گرهک در افغانستان، مجاهد اندرابی کارشناس افغانستانی گفت‌و‌گویی با مرکز بین‌المللی مطالعات صلح داشته است که در ادامه می‌خوانید:

 

سیر قدرت و وضعیت کنونی طالبان در افغانستان را چگونه می‌بینید؟

من فکر می کنم در این مورد دو بحث وجود دارد. اول: سیر قدرت واقعی دوم قدرت  تبلیغاتی. در مورد اول من فکر من چیزی قابل ملاحظه ی وجود ندارد و بر عکس طالبان نسبت به گذشته خیلی ضعیف هم شدند، نظام امارت طالبان در حمله نیروهای مقاومت شمال و حمایت قوای بین المللی در سال  ۲۰۰۱از هم ‌‌‌پاشید و این گروه هم نظام حکومتی  و هم کنترل خود در نود و پنج درصد خاک افغانستان را که در گذشته در اختیار داشتند از دست دادند. از ۲۰۰۱  به بعد هسته اصلی قدرت طالبان متلاشی شد و این گروه جدا از اینکه انسجام و قیادت خود را از دست دادند. از نظر سیاسی و نظامی هم در نهایت ضعیف شدند، آنچه سبب شد تا آنها به اعمال هراس افگنانه و تروریستی روی بیاورند و بیش‌تر مورد استفاده کشور های همسایه افغانستان به ویژه پاکستان قرار گیرند، برآیند این تغییر استراتژی استوار بر حملات خشن تروریستی و فرمانبرداری از پاکستان بود و حالا طالبان از یک جریان سیاسی مذهبی به یک گروهی تروریستی چند شاخه ، فاقد رهبری واحد و مخالف همه ارزش‌های نوین جهانی بدل شده است که دوام حیات خود را در فرمانبرداری بدون قید و شرط پاکستان و قدرت خود را در کشتار مردم بیگناه با انجام حملات خشن انتحاری تبارز داده اند.

 

دوم: از نظر تبلیغاتی تصویر دیگری از طالبان وجود دارد، وقتی این گروه هر حمله را بدون هیچ نوع پابندی به نرم های جنگی انجام می‌دهند، طبعا تاثیر بالقوه در ذهن مردم ایجاد میکنند و افکار عامه را به طرف خودشان می‌کشانند، پوشش رسانه ای از ابعاد حمله های انتحاری و پخش و نشر تصویر های دردناک ولو به هر هدفی افکار عامه را زیر تاثیر قدرت تبلیغاتی طالبان قرار می‌دهد. در حالی که هر حمله ی را که این گروه انجام می دهد، نوع حمله پیچیدگی‌های تکنیکی و روش های بکارگیری در آن  واضح نشان می دهد که چنین حمله ی از توان طالب امروزی که اکثرا فاقد سواد و به دور از آموزش های نوین نظامی هستند، بیرون است. بنابراین طالبان با این گونه حملات که مطلقا از دانش و تکنیک‌های پیشرفته‌ی سازمان‌های استخباراتی برخی کشورها پشتیبانی می شود، چنین حملات قطعا ذهنیت قدرت گیری دوباره طالبان را تقویت کرده است که در ماهیت چنین نیست.

 

علل و عوامل موثر بر وضعیت کنونی طالبان در افغانستان چیست؟

هرگونه تحول در روابط افغانستان با همسایگانش روی میزان پشتیبانی پاکستان از طالبان و چگونگی قدرت نمایی آنان تاثیر می گذارد، با تغییر سیاست حکومت وحدت ملی به رهبری رئیس جمهور غنی و داکتر عبدالله، روابط افغانستان با هند، خیلی نزدیک و این نزدیکی نسبت به  هر زمان دگر آشکار تر شد، تا جای که رییس جمهور غنی در سفری به هند در سال ۲۰۱۷ از آنجا کمک پانصد میلیونی پاکستان برای افغانستان را رد کرد، از سوی هم هند و افغانستان لابی‌گری جدی را برای انزوای جهانی پاکستان آغاز کرده‌اند، سفرهای از جانب هندی ها به آمریکا صورت گرفت و در نهایت دونالد ترامپ شدیدترین موضع گیری تاریخ آمریکا را علیه پاکستان داشت. پاکستان هم در مقابل با استفاده از طالبان برای انتقام گیری از افغانستان بیشتر استفاده کرد، حملات تشدید یافتند، و از جانبی پاکستانی‌ها لابی گری وسیع  را برای مطرح ساختن طالبان در منطقه آغاز کردند. برآیند این تلاش ها حمایت سیاسی و شاید هم نظامی روسیه و ایران از طالبان به همراه داشت. * هر دو کشور رابطه خود با طالبان را رد نکرده اند، اما گفته اند این رابطه به خاطر انجام گفتگوهای صلح درافغانستان، آنچه ی از بطن این تحولات مخصوصا از سال ۲۰۱۷ به این طرف بیرون آمد، منجر به تقویت طالبان از نظر تبلیغاتی شد و این گروه را بیشتر از گذشته در انجام اعمال هراس افگنانه خشن تر ساخت.

 

قدرت و مانور طالبان در چه ولایات و استان‌های افغانستان بیشتر است؟

طالبان در حال حاضر در هیچ یک از ولایت افغانستان قدرت گذشته را ندارند، هلمند و قندهار به عنوان بر خاستگاه اصلی و سنتی این گروه از کنترل آنان خارج است و تنها حضور آنان در چند ولسوالی یا شهرستان غیر استراتژیک خلاصه شده است. اما از نظر مانور حملات چریکی تقریبا در بسیاری از ولایت های افغانستان حضور دارند. این نوع حضور که گاه با حمله های انتحاری و گاه با حمله های چریکی انجام می شود، موقتی و فصلی است، مثلا در شمال افغانستان در تابستان طالبان حضور دارند، از جغرافیا و اراضی پیچیده آن به عنوان پناهگاه های موقت استفاده می کنند، اما در زمستان همین مناطق را هم رها کرده و به پاکستان برمی‌گردند.

 

چرایی ناتوانی دولت کابل در حذف طالبان در چیست؟

عمده ترین ناکامی دولت در حذف طالبان، عدم توانایی در تطبیق یکسان قانون و عدالت شهروندی است، همین موضوع سبب شده است که فاصله میان دولت و مردم بیشتر، و پایه های مردمی حکومت حتی در کابل لرزان شود. عدم تطبیق قانون مادر تمام مشکلات در افغانستان است که قطعا، به مساله ناامنی،گسترش بی رویه فساد اداری، تجارت سیاه، قاچاق مواد مخدر و دخالت های کشورهای خارجی و همسایه، پیوند دارد.

دولت افغانستان برای غلبه به طالبان در قدم اول به اتحاد داخلی و جلب حمایت مردم نیاز دارد، اگر دولت جوی را ایجاد کند که مردم قاطعانه در سراسر افغانستان از نظام دفاع کنند، طالب قطعا جای پای برای انجام اعمال هراس افگنانه نخواهد داشت.

 

عامل دوم: یک نوع همدردی تباری با طالب است که متاسفانه برخی سیاستمداران و مقام های دولت افغانستان حتی نتوانسته اند این حس تعلق قومی و تباری شان را به طالب پنهان کنند، صدای همدردی با طالبان حتی بیشتر از طرف مقام های طراز اول دولت بلند شده است، حامد کرزی رئیس جمهور پیشین، همیشه طالب را برادر خطاب می کرد و در نظام فعلی هم خیلی کسانی هستند که اینگونه همدردی با این گروه دارند، که این خود روحیه نظامیان را تضعیف ساخته و مرز میان دوست و دشمن را هم در اذهان نظامیان هم در اذهان عامه کمرنگ ساخته است.

 

عامل سومی: حمایت مالی، تسلیحاتی سیاسی و اقتصادی برخی کشورهای همسایه افغانستان از طالبان بوده است ،این نوع حمایت ها سبب شده  است که حکومت افغانستان مواجهه ی فراتر از یک گروه تروریستی با طالبان داشته باشد.آنچه ی به طالب دوام زندگی و فعالیت داده، پناهگاه امن در بیرون مرز افغانستان است.

 

آینده حضور طالبان در افغانستان چگونه است؟

آینده حضور طالبان در افغانستان خیلی روشن است، تا زمانی که  این گروه به پذیرش ارزش‌های نوین خود را آماده نکنند، سیاست های خود را مطابق به خواست مردم تغییر ندهند، از کنترل کشورهای همسایه بیرون نشوند، هیچ جایگاه در سیاست افغانستان نخواهند داشت، تا این دم طالب آنچه انجام می دهد در تقابل با خواست مردم است، مردم، خدمات بهداشتی می‌خواهند، طالبان بیمارستان ها را ویران دکترها را می‌کشد، مردم جاده و مکتب می خواهند، طالب مکتب‌ها را آتش و جاده ها را منفجر میکند، مردم امنیت میخواهند طالب وحشت می آفریند، چنین سیاستی قطعا، به قدرت رسیدن دوباره طالبان را از همان آغاز محکوم به شکست کرده است و من فکر نمی کنم طالبان با این نوع استراتژی حتی تا سال‌های طولانی در سیاست افغانستان جای داشته باشند.