پاسخ به این پرسش که آیا مواضع سرکوبگرانه طالبان پس از سقوط در سال 2001 تغییر کرده است یا خیر، کلیدی است برای درک اینکه آیا دستیابی به یک صلح بالقوه با طالبان می‌تواند چشم‌انداز اجتماعی و سیاسی افغانستان فردا را به نحوی ترسیم کند که مورد قبول مردم، ایالات متحده و متحدین ناتو باشد؟

رامین فخاری در یادداشتی می نویسد: اکنون بعد از بیست سال از حمله نظامی آمریکا به افغانستان و هزینه میلیاردها دلار در این کشور طالبان که بر خلاف داعش بطور مستقیم خاک آمریکا را نیز هدف قرار داده بود احیا شده ولی داعش بطور کامل نابود شده است.

نیروهای آلمانیِ مستقر در افغانستان، به طور رسمی در چند روز اخیر از این کشور خارج شده اند. آن ها بسیاری از افراد و اتباع افغان را که در دوره حضور خود در خاک افغانستان، با نیروهای آلمانی همکاری داشته اند، با بی‌تدبیری رها کرده اند. امری که می تواند در سایه اوج گیری قدرت طالبان در افغانستان، به محاکمه و حتی مرگ این افراد به دست گروه طالبان بینجامد.

در حالی که نیروهای امنیتی افغان در اطراف مراکز شهری متمرکز شده اند، طالبان در مناطق روستایی افغانستان دستاوردهای سرزمینی دارد. اما تنها راه پایدار به سوی صلح، یک توافق سیاسی و قانون اساسی جدید شامل دیدگاه های طالبان است.

طالبان حالا مرز با چین را به تصرف در آورده و گروه های مسلح اویغور فضای مناسبی برای فعالیت های خود خواهند داشت.

حضور طالبان در افغانستان می تواند باعث رویارویی منافع روس ها و چینی ها شود. برخی صاحب نظران براین باورند که روس ها و چینی ها به دنبال پیدا کردن جایگاهی تازه در افغانستات در نبود امریکایی ها هستند.

به دنبال پیشروی شگفت انگیز طالبان در نقاط مختلف افغانستان که پس از اعلام عقب نشینی نظامی آمریکا از افغانستان شدت گرفت برخی در ایران عمدتا بخاطر دلبستگی شان به قرائت نوگرایانه از اسلام بابت موفقیت طالبان و انواع اثرگذاری های احتمالی پیروزی طالبان بر ایران و دیگر کشورهای اسلامی عمیقا نگران شده اند.

در حالی که طالبان می گوید هشتاد درصد خاک را در افغانستان به دست دارد نگرانی ها از سرنوشت افغانستان در زیر سایه حضور قوی طالب ها ادامه دارد.

دولت مرکزی افغانستان به سرعت در حال فروپاشی است و کشور به جولانگاه جنگ سالاران تبدیل می شود و در میان مدعیان کسب قدرت، طالبان از همه قوی تر است.

اگرچه ایران از دولت افغانستان به واسطه رفتارهای مغرضانه، رویکردهای به شدت امریکایی و مواضع ضد ایرانی اش خشنود نیست و چنین رفتارهایی را به ضرر روابط دوستانه دو کشور می داند، اما ایران نمی خواهد شاهد تضعیف دولت مرکزی به سود یک جریان بنیادگرا باشد. به عبارتی نه تضعیف دولت مرکزی تحت هر عنوانی به سود ایران و منافع آن است نه تمامیت خواهی و قبضه کامل قدرت توسط طالبان.