دیروز جمعه (۱۸ آذر) و در پایان نشست سران عربستان و چین بیانیه مشترکی صادر شد. در این بیانیه، طرفین توافقات پیرامون توسعه روابط سیاسی، اقتصادی، امنیتی، انرژی، آموزشی و فرهنگی را ذکر کرده‌اند. اما نکته جالب توجه بیانیه مشترک به موضع دو کشور و به خصوص چینی‌ها علیه ایران باز می‌گردد که عنوان «متحد تهران» را از نگاه برخی چهره‌ها و جریان‌های سیاسی اصولگرای داخلی یدک می‌کشد.

هنگامی که غرب به رهبری آمریکا پس از دو دهه مداخله نظامی از افغانستان خارج شد، خلاء بزرگی بر جا ماند. آمریکایی ها حدود ۲.۳ تریلیون دلار آمریکایی را صرف جنگ و ملت سازی نموده و سعی کردند افغانستان را به یک دموکراسی دوست و متحدی در منطقه تبدیل کنند. اما این تلاش بیهوده بود.

این روایت رو به رشد در جامعه سیاست خارجی امریکا وجود دارد که خاورمیانه نقطه اشتعال رقابت جهانی احتمالی میان واشنگتن و پکن خواهد بود، زیرا حضور چین در منطقه مشهود است.

مینسکین پی و سید رحمان موسوی می نویسند: تردید چین برای پیشبرد منافع امنیتی خود در خاورمیانه نشان می دهد که این کشور به خوبی از این موضوع آگاه است. حتی در مورد ایران که می تواند به عنوان نماینده ای در رقابت استراتژیک چین با ایالات متحده عمل کند، چین از اقداماتی که می تواند روابطش با عربستان سعودی و دیگر کشورهای خلیج فارس را به خطر اندازد، اجتناب کرده است.

غلامعلی خوشرو در بررسی سند همکاری ۲۵ ساله ایران و چین می‌گوید: برای درک اهمیت این تفاهم‌نامه، کافی است بیندیشیم که آیا آمریکا حاضر است یک بند از این سند را با ایران تفاهم کند؟

واشنگتن ممکن است خواستار کاهش توجه به خاورمیانه باشد. دولت بایدن از مشکلات خاورمیانه خسته شده است. با این وجود، پکن تازه ورود و حضورش را در منطقه آغاز کرده است.

تمایل آمریکا برای همکاری با چین به منظور مقابله با ایران گزینه‌ای نخواهد بود که بتوان روی آن به میزان زیادی حساب کرد. حقیقت این است که پکن منافع زیادی از این مسئله می‌برد که رابطه تهران و واشنگتن همین طور که هست باقی بماند.

عربستان سعودی بزرگترین خریدار تسلیحات آمریکاست، ولی با این حال کشورهای غربی و ژاپن برای جلوگیری از گسترش فناوری موشک های بالستیک طرحی را تهیه کردند که بر اساس آن عربستان سعودی نتواند مانند گذشته از آمریکا تسلیحات خریداری کند.

چین ممکن است از روابط خود با ایران برای اعمال فشار بر امریکا استفاده کند، ولی نمی‌خواهد تهران بر خلیج فارس مسلط شود. چند سال پیش در پکن، از یک پژوهشگر چینی شنیدم که چین فروش موشک‌های خود را به ایران و عربستان با دقت تنظیم می‌کند تا توازن قدرت منطقه‌ای را حفظ کند.

در شرایطی که مذاکرات برای احیای برجام ۲۰۱۵ میلادی در معرض خطر شکست قرار دارد دولت بایدن با این چشم‌انداز مواجه شده که برای پایان دادن به بن بست هسته‌ای با ایران مجبور است به روسیه و چین دو رقیب بزرگ بین المللی امریکا تکیه کند.