سناریوهای آینده روابط ترکیه و مصر

ترکیه بدلیل مراودات سیاسی ونظامی با قدرت‌های اصلی درمنطقه خاورمیانه ازجمله ایران وبهبود مناسبات با روسیه از طریق فرایند صلح سازی درسوریه بدنبال باز آفرینی قدرت درمنطقه است درحالیکه مصر بدلیل وابستگی اقتصادی به عربستان وامارات وتشدید شکاف های اجتماعی ونزاع های مذهبی( جریان اسلامگرا- سکولارها وملی گرا ) توان ایفای نقش مستقل را در بازی قدرت درمنطقه ازدست رفته می بینند

به گزارش مدار شرقی، در سالهای گذشته همچنان روابط ترکیه و مصر با چالشهای فراوانی روبرو بوده است. برای بررسی بیستر تداوم تنش در روابط دو کشور و همچنین سنارویهای آینده روابط دو کشور مرکز بین‌الملل مطالعات صلح گفتگویی با دکتر احمد زاده داشته است که در ادامه می‌خوانید.

علل و عوامل ادامه تنش در روابط ترکیه و مصر شامل چه مواردی است؟

مصر و ترکیه از کنشگران اصلی در خاورمیانه قبل از سرنگونی حسنی مبارک بدلیل روابط دیرینه استراتژیک ونیز تعاملات اقتصادی وفرهنگی همواره از روابط سازنده ومستحکمی برخودار بودنند. بطوریکه هردوکشورمهم در دنیای اسلام بدلیل نزدیکی با غرب به ویژه آمریکا توانسته بودند در انسجام بخشی به صلح وثبات ونیز نزدیکی اسرائیل با برخی کشورهای عربی تحت عنوان پیشبرد صلح خاورمیانه نقش مهمی را ایفاگر باشند. با شروع بهار عربی ۲۰۱۱ در شمال آفریقا وخاورمیانه عربی وسرنگونی رژیم های مستبد و اقتدارگرای چون بن علی در تونس ومبارک درمصر روابط دوکشور وارد دگردیسی عمیق تری شد بطوریکه با قدرت رسیدن اسلامگرایان درمصربه رهبری محمد المرسی آنکارا قاهره درقامت دو متحد استراتژیک سودای حکمرانی اخوانی در شمال آفریقا و غرب آسیا پی ریزنمودند و در این مسیر با اتحاد مثلثی که با پیوستن کشور امیر نشین قطر تشکیل شد، پازل این حکمرانی تکمیل ترشد. مصر و ترکیه با شروع نا آرامی های مدنی در سوریه از جریانات سلفی و اخوانی مخالف دولت بشار اسد حمایت کردند. همچنین برخی اطلاعات موجود نشان می داد ترکیه و مصر دوره مرسی و به همراه دلارهای قطر بدنبال حمایت های پنهان از جریان وابسته به جنبش اخوان المسلمین درشیخ نشین های خلیج فارس مخالف نظام های سلطنتی بوده همواره بدنبال برتری جویی بر عربستان وکشورهای همپیمان نظیر امارات وکویت بودند .

بنابراین با ناکارآمدی دولت اسلامگرابه رهبری محمدالمرسی و بازگشت مجدد نظامیان به قدرت در مصر به رهبری السیسی مناسبات قدرت در منطقه دچار تغییرات عمده ای گردید. بطوری که عربستان به همراه امارات نقش پر رنگی در سرنگونی اسلامگرایان در مصر و افزایش نفوذ نظامیان و نیروهای امنیتی داشته و دارند تلاش نمودند با کمک های وسیع مالی و نظامی به مصر مسیر را برای ظهور وبروز ائتلاف های جدید نظامی و سیاسی علیه ترکیه هموارتر سازند . بنابراین با سرنگونی دولت محمد مرسی ومرگ وی در زندان دولت ترکیه متحد نزدیک خودرا از دست رفته می بیندد ضمن تاکید برکودتای نظامی ارتش علیه دولت قانونی مصر در۲۰۱۳ شاهد افزایش تنش ها بین دوکشورباشیم .

نقش عوامل و بازیگران خارجی در روابط ترکیه و مصر چیست؟

نقش متغیر خارجی در قالب دخالت در روابط مابین ترکیه ومصر بیشترین نقش در تخریب مناسبات سیاسی دوکشور داشته است. عربستان در بهار عربی با از دست دادن برخی ازمتحدان سابق خود درمصر- تونس ویمن ونافرمانی های مدنی دربحرین به نوعی غافگیر شده بود با فروکش کردن قیام های مردمی ومدیریت برخی ازاعتراضات ازسوی قدرت های خارجی توانست با پشتیبانی آمریکا تاحدودی بر شرایط منطقه تاثیر گذار باشد . بنابران درپی عدم توفیق دولت اسلامگرای مصر درپشیرد دمکراسی خواهی ورونق اقتصادی توانست برموج نارضایتی مردمی سوارشده با کمک های مالی ونظامی نقش اصلی در سرنگونی دولت مرسی داشته باشد. ازسوی دیگر قطر دیگر متحد نزدیک ترکیه از سوی عربستان- مصر وامارات با تهدیدهای جدی نظامی واقتصادی روبروست .

کشورهای حوزه خلیج فارس به همراه مصر دوحه به حمایت از تروریسم درمنطقه ونیز ارتباط نزدیک با ایران متهم می کنند .قطر توانسته است با قدرت رسانه ای توانسته است درشکل دهی به افکارعمومی در جهان عرب نقش والای راداشته باشد . ازسوی دیگر حضور رهبران تبعیدی اخوان المسلمین در قطر وحمایت ازحماس وحتی برخی ارتباط با حزب ا… لبنان خطرجدی برای عربستان محسوب می شود. بنابراین پس از دست رفتن مصر ترکیه با ایجاد پایگاه نظامی در قطر و تبادلات اقتصادی تجاری بدنبال موازنه سازی قدرت درمنطقه برآمده است و بنابراین قطر ازعوامل کشیدگی اوضاع سیاسی میان مصر وترکیه محسوب می گردد.

وضعی ت کنونی بسترهای تنش و اختلاف در روابط ترکیه و مصر چگونه است؟

ترکیه بدلیل مراودات سیاسی ونظامی با قدرت‌های اصلی درمنطقه خاورمیانه ازجمله ایران وبهبود مناسبات با روسیه از طریق فرایند صلح سازی درسوریه بدنبال باز آفرینی قدرت درمنطقه است درحالیکه مصر بدلیل وابستگی اقتصادی به عربستان وامارات وتشدید شکاف های اجتماعی ونزاع های مذهبی( جریان اسلامگرا- سکولارها وملی گرا ) توان ایفای نقش مستقل را در بازی قدرت درمنطقه ازدست رفته می بینند. بنابراین سرکوب اسلامگرایان ومخالفین دولت ازسوی نظامیان مصر شرایطی را برای اردوغان فراهم ساخته ضمن محکومیت این اقدامات وقطع ارتباط دپلماتیک میان دوکشوراز تمام ابزارهای موجود برای درتنگا قراردادن مصر بهره ببرد. درچنین شرایطی مصر باخزیدن به دامن عربستان از جریان مخالف دولت ترکیه عبدالله گولن حمایت خواهد کرد. گرچه این نقش درمرحله اول بدلیل تمکین مالی به عربستان وامارات سپرده شده است . ولی درهرصورت مصر با وجود شرایط دشوار اقتصادی بزرگترین ارتش نظامی را دنیای عرب داراست ومی تواند با ائتلاف سازی با شیخ نشین های خلیج فارس تهدید جدی برای منافع ترک ها قلمداد گردد.

عوامل موثر بر آینده روابط ترکیه و مصر چیست؟

در آینده روابط دوکشور می توان به عوامل داخلی وخارجی اشاره نمود اگر نظامیان مصر به رهبری السیسی به رغم پشتیبانی مالی ونظامی عربستان سعودی و امارات برمشکلات اقتصادی وسیاسی غلبه کنند ودر آینده مجددا مصر با طغیان وآشوب های مردمی گسترده روبروگردد. ترکیه با حمایت ازجریانات مخالف خواهد توانست شرایط جدیدی برای نفوذ درمصر ومنطقه برای خود رقم زند ازسوی دیگر هرگونه تضعیف حزب عدالت وتوسعه وقدرت یابی جریان ملی گرا در ترکیه می تواند فرصت مناسب برای حاکمان مصر قلمداد گردد. بنابراین تغییر در سمانه سیاسی قدرت درهردوکشور میتواند به عنوان پیشران در روابط دوکشورعمل کند . ازسوی دیگر در تنظیم مناسبات دوکشور در آینده بایستی نقش قدرت های فرامنطقه ای هم در نظر داشت در وضعیت موجود آمریکا بدلیل خرید سامانه موشکی اس۴۰۰ روسی ازسوی ترکیه دچار چالش اساسی شده است حتی تهدید ترامپ به تحریم ترکیه با پاسخ روشن مقامات این کشور روبروگشته است ترکیه اعلام کرده هرگونه عملیاتی شدن بحث تحریم ممکن به تخلیه پایگاه اینجرلیک نیروهای نظامی آمریکا درپی داشته باشد .این درحالی است نگاه مقامات آمریکایی به مصر در دوره نظامی مثبت تراست وآمریکا تلاش می کند به نوعی با پول های سعودی ضمن نجات اقتصاد رنجور مصر این کشور را باسیاست های منطقه ای خود همراه سازد.

سنارویهای آینده روابط ترکیه و مصر چیست؟

برای آینده روابط مصر وترکیه سه سناریو می توان طراحی نمود

الف سناریو خوشبیانه : آنکارا – قاهره با دورشدن از روابط امنیت محور ونفی نگرش خصمانه به مسایل منطقه ای بدلیل نیازهای متقابل اقتصادی با بازتعریف روابط وتاکید بیشتر براشتراکات مذهبی – فرهنگی شرایط برای تفاهم وباسازی روابط فیمابین فراهم سازند . با عنایت به پشینه روابط تاریخی دوکشور وحضور سازنده درمسایل منطقه ای به ویژه جهان اسلام ( فلسطین وکنفرانس اسلامی…) وتشریک مساعی بیشتر با آمریکا به عنوان پیشیران این سناریو محسوب می گردد. از دیگر سو برخی عدم قطعیت های موجود وجود دوا یدئولوژی متضاد جریان اخوانی غالب درترکیه ونیز جریان ملی گرای سکولار درمصر درکنار اختلافات سیاسی وعقیدتی امکان تحقق این سناریو با موانع جدی تری مواجه ساخته است .

ب-سناریو بدبینانه :با توجه به تهدیدهای عینی وعلنی دوکشور علیه همدیگر وقطع مناسبا ت سیاسی امکان تشدید اوضاع وبغرنج تر شدن روابطوجود دارد .دوکشور درجنگ رسانه ای از ابزارهای مختلف اعمال قدرت علیه یکدیگر استفاده می کنند با توجه به اتئلاف سازی منطقه ای وعدم تمایل جدی آمریکا برای آشتی دادن دومتحد سابق خود وتمایل ترکیه به تداوم فشارسیاسی واقتصادی علیه مصر ازنشانه های بروز وظهور این سناریو هست . با این وجود عدم تمایل غرب به بدتر شدن اوضاع منطقه وشروع احتمالی جنگ جدید ازیک سو وخسارات جبران ناپذیر ازموانع جدی تحقق این سناریو هست .

ج-سناریو بینابینی یا حفظ وضع موجود :عدم پشتیبانی اجتماعی عامه مردم مصر وترکیه ازتشدید تنش های فزاینده واتحادهای شکل گرفته درمنطقه بر اساس اصل توازن تهدید مانع هرگونه تهاجم وجنگ جدید است . لذا با توجه به شرایط فعلی منطقه که امکان رویارویی دوکشور به شکل علنی درحوزه نظامی نمی دهد لذا به نظرمی رسد هردوکشور بدنبال جنگ تبلغاتی وفقط حفظ بقای هویتی وارزشی خود وتامین امنیت باشند.