آینده روابط عراق و اردن و سناریوهای پیش رو

عراق تا زمانی که روابط متوازنی با همه کشورهای منطقه ای داشته باشد و به عنوان بخشی از محور ایران در منطقه شناخته نشود و سعی در بی طرفی در همه مناقشات داشته باشد می توان به آینده روابط کشورهای عربی از جمله اردن با آن اطمینان داشت.

 

به گزارش مدار شرقی، رئیس جمهوری عراق برهم صالح در سفر به اردن، با عبدالله دوم پادشاه این کشور دیدار کرد. صالح از پیگیری جدی برای تقویت روابط دو کشور، تقویت همکاری اقتصادی از جمله در زمینه انرژی و لوله انتقال نفت از بصره به بندر عقبه خبر داد. سید رضا قزوینی غرابی روزنامه‌نگار عراقی برای بررسی بیشتر روابط و آینده روابط عراق با اردن با مرکز بین‌المللی مطالعات صلح گفت‌و‌گو کرده که در ادامه می‌خوانید.

بحران سوریه و داعش چه تاثیری در نگاه کنونی اردن به عراق داشته است ؟

 

همانطور که می دانید اردن در صف کشورهای مخالف اسد بوده است. این نگاه البته بعدها تغییر پیدا کرد و ارتباطاتی میان عمّان و دمشق به خصوص در حوزه های امنیتی گشوده شد. اردن به خوبی واقف بود که یکی از دلایل عمده همراهی عراق با دمشق، درگیری دو کشور با دشمن مشترک یعنی داعش بود و این موضوع منجر به همکاری های گسترده ای میان بغداد و دمشق شده بود. لذا این موضوع به خودی خود تأثیری در روابط دو کشور نداشته است اما مسأله اصلی داعش بود. به خصوص آنکه استان همجوار با اردن یعنی الانبار تحت تصرف داعش بود و گذرگاه بین المللی میان بغداد و اردن عملا در اختیار این گروه بود. این موضوع علاوه بر مشکلات امنیتی که می توانست برای دو کشور به خصوص شهر بغداد داشته باشد حجم تبادلات تجاری دو کشور را از یک و نیم میلیارد دلار به ۷۰۰ میلیون دلار کاهش داده بود. به همین منظور در سال ۲۰۱۵ پیش نویس همکاری امنیتی میان دو کشور به تصویب دولت عراق رسید و همین امسال نیز میان دو کشور امضا شد تا دو همکاری امنیتی دو طرف در حوزه های اطلاعاتی و مبارزه با تروریسم گسترش یابد.

 

مساله حزب بعث عراق چه تاثیری در نگاه اردن به عراق خواهد داشت؟

 

با سقوط صدام، اردن عراق را کشوری از دست رفته می دید. به خصوص آنکه شیعیان در عراق به قدرت رسیده بودند. صدام به اردن نیاز داشت تا در شرایط بد اقتصادی آن روزهای عراق، نفت خود را از طریف او بفروشد و اردن نیز که همیشه مشکل انرژی داشته است، نیمی از نفت خود را از عراق رایگان و نیم دیگر را با قیمت پایین دریافت می کرد. بر اساس توافق سال ۲۰۰۰ عراق هشت و نیم میلیون بشکه نفت به اردن صادر می کرد (نیمی رایگان و نیمی با قیمت پایین) و اردن نیز ۳۰۰ میلیون دلار کالای عمدتی خوراک به عراق صادر می کرد. بنابراین طبیعی بود که اردن از بابت سقوط حزب بعث ضرر فراوانی متحمل شد. پس از سقوط نیز اردن به محل اصلی حضور حزب بعث و خانواده صدام و دیگر مخالفان نظام سیاسی جدید عراق تبدیل شد و چند کنفرانس مخالفان نیز در آن برگزار گردید. این موضوع در آن چند سال سایه خود را بر سر مناسبات دو کشور افکنده بود. اما به تدریج با افزایش مشارکت اهل سنت در فرایند سیاسی عراق و کم رنگ شدن نقش آشکار مخالفان نظام جدید عراق، روابط دو کشور بهبود یافت و عملا موضوع حزب بعث جایگاه چندانی در مناسبات دو کشور ندارد.

 

 آیا اردن تلاش میکند عراق به جهان عرب برگردد؟

 

این موضوع یک مسأله بینابین است. وجود یک همسایه قدرتمند و فعال طبعا به سود اردن نیست. بخشی از دغدغه های اردن و دیگر کشورهای عربی پس از سرنگونی رژیم بعثی نیز همین بوده است. یعنی عراقی قدرتمند که تبدیل به یک الگو در خاورمیانه و جهان عرب شود برای آنان محلی از اعراب ندارد. اما از سوی دیگر آنها می دانند اگر عراق به محیط عربی بازنگردد و سیاست آنها دفعی باشد، عراق به سمت ایران تمایل خواهد یافت. البته از سال ۲۰۰۸ که برخی کشورهای عربی سفارت خانه های خود را در بغداد گشودند این رویه جهان عرب در قبال عراق شاهد تغییرات جدی بود و در دوران العبادی این روابط به سطح بالایی رسید.

 

آینده روابط عراق با اردن را با چه سناریوهایی مورد پیش بینی قرار می‌دهید ؟

 

عراق تا زمانی که روابط متوازنی با همه کشورهای منطقه ای داشته باشد و به عنوان بخشی از محور ایران در منطقه شناخته نشود و سعی در بی طرفی در همه مناقشات داشته باشد می توان به آینده روابط کشورهای عربی از جمله اردن با آن اطمینان داشت.

 

همچنانکه مشارکت گسترده اهل سنت در فرآیند سیاسی کشور می تواند این اطمینان را به کشورهای عرب منطقه بدهد که همه طوایف کشور در روند مدیریت کشور سهیم هستند. به خصوص آنکه سهم بازیگری اردن در زمین عراق به نسبت سایر همسایگان عراق کمتر است و این مسأله سهم متغیرها در مناسبات دو کشور را کمتر می کند. بنابراین مشاهده می کنید که مناسبات بغداد و تهران فراز و نشیب های کمتری در خود می بیند. لذا می توان اعتقاد داشت که فضای باز سیاسی موجود در کشور و بهبود قابل ملاحظه روابط عراق با همسایگان، و گسترش سطح همکاری های دو جانبه بغداد عمّان عملا در یک مسیر ایجابی در حال حرکت است.