حضور داعش در افغانستان؛ تهدیدی بر امنیت ملی ایران (با تاکید بر ژئوپلتیک انتقادی و نسل نوین تروریزم ۲۰۱۹-۲۰۱۷)

علی باقری زاده

شهرام عسکری حصن

هرچند مفهوم امنیت بعنوان نیاز بشری، از دیرباز در اذهان و نوشته­‌های فیلسوفان قدیم بگونه­ای مطرح بوده است. واژه امنیت ملی به دنبال تشکیل دولت-ملت­های مدرن بگونه­ای گسترده وارد متون سیاسی و روابط بین­الملل شده است. تداگر و سیمون امنیت ملی را در برگیرنده آن قسمت از سیاست دولت­ها می­دانند. که هدف آن ایجاد شرایط مطلوب سیاسی، در سطح ملی و بین­المللی به منظور حفظ یا گسترش ارزش­های حیاتی است (عسکری و دیگران،۱۳۹۶: ۸۴). امنیت یک مفهوم پیچیده، مناقشه برانگیز و عمیقا متاثر از ارزش­هاست. مساله امنیتی زمانی به وجود می­آید که فرد، گروه یا دولتی، استقلال یا جان دیگری را تهدید کند. در این بین داعش یا دولت اسلامی عراق و شام یکی از گروه­های تروریستی است که در کشورهای عراق و سوریه شکل گرفته و هم اکنون بعنوان یکی از جدی­ترین چالش­های امنیتی منطقه خاورمیانه مطرح است. اقدامات این گروه تاثیر مستقیم بر امنیت جمهوری اسامی ایران دارد. که در فاصله مکانی اندک نسبت به ظهور پدیده داعش قرار دارد. ظهور گروه تروریستی داعش تهدید علیه امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران است. امنیت ملی مهمترین اصل در بقاء و استقلال یک کشور یا یک واحد سیاسی است. بقاء وجودی هر کشور در حفظ تمامیت ارضی و استمرار حکومت آن تعریف می­شود. اهمیت این موضوع به حدی است که تمامیت ارضی را پیش شرط تامین سایر اهداف ملی می­دانند. بنیادگرایی داعش و اقدامات این گروه امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران را به دلیل هویت شیعی و غیر عرب در معرض تهدید قرار داده است (ذولفقاری و عمرانی،۱۳۹۶: ۱۷۲-۱۶۹). در سال  ۲۰۰۴ میلادی تشکیل گروه جماعت توحید و جهاد به سرکردگی ابومصعب الزرقاوی در عراق اعلام شد و حاصل بیعت این گروه با اسامه بن­لادن سرکرده سابق گروه القاعده این گروه را به شاخه سازمان القاعده در عراق تبدیل نمود (garges,2005: 105). این گروه با گسترش عملیات خود به یکی از قدرتمندترین گروه‌­های تروریستی در عراق تبدیل شد، سپس با تشکیل یک گروه نظامی که در برگیرنده همه شبکه­ها و تشکیلات بنیادگرا در عراق بود با نام دولت اسلامی عراق به ریاست ابوعمر البغداد اعلام موجودیت کرد (barrett,2014: 45). با شروع شکست­های پی در پی گروه تروریستی داعش در عراق و سوریه خبرهایی از تلاش برای انتقال گروه داعش به افغانستان زمزمه شد. بازیگران منطقه­ای و فرامنطقه­ای درصدد هستند با انتقال گروه داعش به افغانستان در همسایگی جمهوری اسلامی ایران تهدیدات جدیدی را علیه کشورمان ایجاد کنند. آنچه مسلم است حضور داعش در افغانستان و پتانسیل بالقوه داخلی این کشور برای رشد این گروه تروریستی تبعات ضد امنیتی زیادی را علیه جمهوری اسلامی ایران ایجاد می­کند. سیستم­های اطلاعاتی آمریکا و پول­های عربستان سعودی بطور هماهنگ با هدف استفاده ابزاری از تروریسم در راستای ایجاد مخاطرات ضدامنیتی علیه جمهوری اسلامی ایران در منطقه عمل می­کنند (تاکید از نویسنده). واشنگتن در حال تنظیم صفوف برای انتقال عناصر داعش به افغانستان است. تروریست­های داعش در حال تجدید قوای خود برای رفتن از سوریه و عراق به افغانستان هستند (خبرگزاری آوا، ۱۳۹۶). افغانستان یکی از همسایگان شرقی ایران است که مرزهای مشترک طولانی با آن دارد. بحران در افغانستان تاثیرات امنیتی زیادی بر ایران دارد. که مهمترین آنها گسترش ناامنی در منطقه است. و می­تواند آسیب­های امنیتی مهمی برای ایران ایجاد کند (غراوی،۱۳۹۵: ۱۷۵). افغانستان از مهمترین کشورها با قابلیت جذب اعضای گروه داعش است. تشدید اقدامات علیه داعش در عراق و سوریه رهبران آن گروه و رهبران دیگر کشورها همسو با گروه داعش را به فکر انتقال آنها به داعش در افغانستان خطری جدی برای همسایگان است (موسوی، ۱۳۰۵). در کشور افغانستان مدارس زیادی وجود دارد که در زمینه تربیت تروریست فعالیت می­کنند و از سوی  عربستان سعودی، انگلیس و آمریکا حمایت می­شوند. گروه داعش از سوی این کشورها بعنوان ابزاری برای اهداف تخریب کننده منطقه مورد استفاده قرار می­گیرند. ژئوپلیتیک خاص کشور افغانستان هدف بالقوه جذاب و مستعدی برای حضور گسترده تکفیری­های داعش در همسایگی کشورمان است. و متعاقبا تبعات زیادی را علیه امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در پی دارد. در این مقاله به دنبال پاسخ به این سوال هستیم، که حضور داعش در افغانستان از منظر «ژئوپلیتیک انتقادی و نسل نوین تروریسم» چه تاثیری بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران دارد؟ فرضیه تحقیق بر این مبناست که حضور داعش در افغانستان باتوجه به فضای ژئوپلیتیک مستعد رشد تروریسم و گفتمان نسل نوین تروریسم در ضدیت با شیعیان، تهدید جدی و فوری علیه امنیت ملی کشور است. به بیانی جامع­تر استراتژی دفاع فعال و واقعگرایانه جمهوری اسلامی ایران نسبت به تهدیدات گروه تروریستی داعش در افغانستان از الزامات راهبردی در تامین امنیت منطقه­ای است که در وحدت موضوعی با امنیت ملی کشور قرار دارد. بر این اساس، فرضیه پژوهش این خواهد که حضور گروه داعش در افغانستان براساس مفاهیم تئوریک «نسل نوین تروریزم» و «ژئوپلتیک انتقادی» تهدید مستقیم و عینی علیه امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران خواهد بود. تحلیل و بسط این فرضیه «رشد تروریسم داعش فضای مستعد تروریزم افغانستان و گفتمان تروریزم نوین» در بخش دوم ارائه خواهد شد. در قسمت سوم مقاله بررسی تهدیدات داعش و در  قسمت چهارم به حضور فعال و استراتژیک جمهوری اسلامی ایران با هدف فرصت­سازی مقابله با تهدید داعش در افغانستان، در راستای تایید فرضیه اصلی مقاله تحلیل و بررسی جامع صورت می­گیرد.

مجله پژوهش ملل