چرا آتش بس ها در سوریه موفق نیستند ؟

اعظم محبی_ مدار شرقی، توافقی که با مذاکرات طولانی میان سوریه و آمریکا و برای آتش بس در سوریه صورت گرفت، در همان ساعات اول با تهدید تروریست ها روبرو شد، بعد از سه روز ۲۰۰ مرتبه توسط مخالفان مسلح دولت «اسد» نقض شد، همچنین با پیشروی ترکیه در خاک سوریه و موضع گیری های تند این کشور در قبال کردها در سایه ای از شک و تردید افتاد و در نهایت با حمله جنگنده های نظامی آمریکا و اسرائیل به مواضع ارتش سوریه روبرو شد تا ثابت کند، مسئله سوریه پیچیده تر از آن است که تصور می شد.

مقامات دو کشور آمریکا و روسیه تنها سه روز بعد از توافق آتش بس، یکدیگر را متهم به کارشکنی و انجام ندادن مسئولیت کردند و اختلافاتی که تاکنون سعی می کردند پشت یک توافق نگه دارند، به وضوح آشکار شد و این در حالی است که تنها دو هفته به آغاز مذاکرات صلح در ژنو باقی مانده است.
وزاری خارجه آمریکا و روسیه در ژنو ساعتها پشت درهای بسته مذاکره کردند و در نهایت به خبرنگاران منتظر نتیجه، اعلام کردند، توافقی برای آتش بس امضاء کردند که مهمترین اهداف آن کمک رسانی به مردم شهرهایی است که دورن محاصره نظامی ها گرفتار شده اند و در مرحله بعد ایجاد عملیاتی مشترک نظامی برای مبارزه با گروههایی است که هر دو کشور تروریست می نامیدند.
جزئیات بیشتر توافق تا این لحظه رسانه ای نشده است؛ هرچند که رئیس جمهور روسیه بسیار به انتشار مفاد توافقنامه اصرار دارد.
به نظر می رسد مواردی که اعلام نشده است با سرنوشت سوریه بعد از جنگ ارتباط مستیم دارد، این موارد را می توان در چهار محور اصلی تعیین کرد.
از جمله مهترین محور مورد چالش برانگیز بین روسیه به عنوان نماینده خط حمایت از سوریه و آمریکا نماینده خط مخالفان حکومت سوریه، عدم تعریف مشترک از تروریست می باشد؛ گروههایی که روسیه، ایران و سوریه تروریست می دانند، اغلب مورد حمایت مستقیم آمریکا یا ائتلاف مخالفین سوریه هستند.
هرچند که در توافقنامه دو گروه «فتح الشام» که «جبهه النصرت» سابق هستند و گروه «داعش» تروریست شناخته شدند و جزء توافق نیستند اما بعد از این توافق چندین گروه افراط گر در حمایت از «فتح الشام» آتش بس را نقض کردند.
ضمن اینکه گروه تروریستی «فتح الشام» مانند زمانی که «جبهه النصرت» نامیده می شد مورد حمایت عربستان، قطر و ترکیه بود و این توافق الزامی را برای قطع این حمایت ها بوجود نیاورده است. بنابراین نمی توان انتظار نابودی این گروهها را با این توافق داشت.
اما مهترین مسئله، سرنوشت مخالفان مسلح حکومت سوریه موسوم به «ارتش آزاد سوریه» است، این گروه که بارها از سوی روسیه تروریست نامیده می شود، مورد حمایت مستقیم آمریکا و ترکیه هستند و کنار گذاشتن یا مشروعیت بخشیدن به آنها مهمترین چالش این توافق است و به نظر نمی رسد در مدت کوتاه قابل حل باشد.
این در حالی است که در حال حاضر «ارتش آزاد سوریه» به همراه ارتش ترکیه در عملیات سپر فرات به مناطق کردنشین شمال سوریه وارد شده است؛ عملیاتی که واکنش های بسیاری را در پی داشته است.
مسئله تروریست نامیدن این گروه مسلح که باید گفت اولین مخالفان مسلح حکومت سوریه هستند از آن جهت بسیار حائز اهمیت است که به یاد بیاوریم، قرار است پس از این آتش بس کوتاه مدت، زمینه آتش بس دائم و سرنوشت سوریه رقم بخورد.
روسیه اعلام کرده است اجازه نمی دهد ترکیه به درون سوریه نفوذ کند، بسیاری از تحلیلگران این اخطار روسیه را متوجه «ارتش آزاد سوریه » دانستند و معتقدند روسیه اجازه نخواهد داد ترکیه توسط مخالفان مسلح مورد حمایت خود، به سیاست سوریه نفوذ کند.
در واقع تعیین گروههایی که قرار است در مذاکرات صلح سوریه که در پایان سپتامبر در ژنو برگزار می شود، حضور داشته باشند و در سرنوشت این کشور سهیم باشند، مهمترین چالشی است که دو قدرت جهانی با آن روبر هستند.
اما محور دوم اختلافات در آتش بس، سرنوشت زمین هایی است که از دست تروریست ها پس گرفته می شود.
دولت سوریه و حامیان آن معتقدند که تنها حاکمیت سوریه حق مشروع برای ورود به شهرهایی که از دست تروریست ها آزاد می شود، دارد اما ظاهرا آمریکایی ها به همراه دیگر مخالفان سوریه چندان خشنود نیستند که شهرهایی را از دست تکفیری ها بگیرند و تحویل نیروهای «بشار اسد» بدهند.
به نظر می رسد که حمله جنگنده های آمریکایی به مواضع ارتش سوریه در «دیرالزور» را هم باید در همین راستا دانست؛ چراکه بر اساس بیانیه فرماندهی ارتش سوریه، حملات جنگنده های آمریکایی سبب پیشروی «داعش» در مناطق «جبل الثرده» شد و این گروه ترویستی توانست در اطراف فرودگاه «دیرالزور» مسلط شود.
در این میان وضعیت کردهای سوریه، مسئله تمامیت ارضی این کشور و تلاش کردها برای ایجاد خودمختاری که تاکنون از حمایت روسیه و آمریکا برخوردار بوده اند، نیز از جمله محورهای چالش برانگیز مسئله سوریه است.
در مورد مسئله کردهای سوریه همین نکته کافی است که ترکیه، خودمختاری کردهای سوریه را بزرگ ترین تهدید برای امنیت خود می داند.
اینکه بیش از سه دهه پیش «عبدالله اوجالان» رهبر حزب کارگران کردستان ترکیه، مناطق کرد نشین سوریه را پایگاه فعالیت های خود انتخاب کرد و تدبیر «حافظ اسد» رئیس جمهور وقت و معمار سوریه نوین بر این بود که از «اوجالان» حمایت کند، سبب شد تا ترکیه همزمان مواظب تحرکات کردهای ناراضی در داخل و تحرکات کردهای سوریه باشد.
به نظر می رسید زمانی که «اردوغان» رئیس جمهور ترکیه با اطمینان از کنار رفتن «بشار اسد» حرف می زد، پیش بینی نمی کرد روزی ناگزیر شود بخاطر حفظ امنیت در مرزهایش، لحن خود را کمی آرامتر کند تا جائیکه در موضع گیری در مورد توافق اخیر به صراحت به لزوم کنارگیری «اسد» اشاره نکند.
از سویی دیگر ترکیه قبل و بعد از توافق حضور نظامی در مناطق کردنشین سوریه دارد و حتی با وجود دریافت انتقادهای شدید از سوی متحدانش در غرب و با وجود توافق در آتش بس سوریه هم ، عملیات سپر فرات را کنار نگذاشت؛ عملیاتی که گفته می شود برای مقابله با «داعش» شروع شده است اما تا الان سبب قطع کانتونی های کردها و پایان دادن به رویای خودمختاری کردهای سوریه بوده است.
ترکیه همچنین به صراحت اعلام کرده است، مخالف ورود نیروهای «حزب دموکراتیک خلق» به شهرهای «الرقه» و «منبج» است و قاطعانه مقابل حضور نیروهای این حزب در مذاکرات پیش رو در ژنو است و این در حالی است که نیروهای کرد تا کنون با حمایت آمریکا و روسیه مقابل «داعش» ایستاده اند و انتظار دارند که بصورت مستقل وارد مذاکرات صلح ژنو شوند.
مذاکراتی که روسها معتقدند از حضور مستقل کردها با «حزب موکراتیک خلق»حمایت می کنند اما سایر مخالفان حکومت سوریه به همراه ترکیه معتقدند حضور کردهایی که از حزب «شورای میهنی کرد» در ائتلاف مخالفان سوریه به مذاکرات می روند، کافی است.
« شورای میهنی کرد» گروه کوچکی از کردهای سوریه را تشکیل می دهد که مورد حمایت بارزانی ها، حزب حاکم در اقلیم کردستان عراق هستند و قدرت چندانی در مناطق کرد نشین سوریه ندارند.
اما آخرین و مهمترین محور چالش برانگیز در توافق سوریه، سرنوشت حکومت «اسد» است. هرچند که «جان کری » وزیر خارجه آمریکا پس از توافق در کنفرانس مطبوعاتی گفت که در مورد انتقال قدرت در سوریه مذاکره شده و در توافق به این موضوع پرداخته شده است اما هیچ اظهار نظری در این زمینه از طرف دیگر این توافق صورت نگرفته و از جرئیات این توافق حرفی زده نشده است اما واضح است که این مورد یکی از پر مخاطره ترین موارد مذاکره بوده است.
هنوز مشخص نیست که آیا در این زمینه تصمیم نهایی گرفته شده یا تصمیم نهایی به دوران آتش بس دائم موکول شده است اما نباید فراموش کرد که بارها اروپا و حتی خود آمریکایی ها به نداشتن جایگزین برای «اسد» اشاره کرده اند.
مذاکرات آخر سپتامبر در ژنو اگر بدون هیچ مشکلی تشکیل شود، شاید جواب این سئوال را بدهد که آیا «بشار اسد » از قدرت کنارگیری خواهد کرد ؟ یا نه .
در هر شرایط آنچه که اکنون مسلم است، این است که برقراری آتش بس برای فراهم کردن زمینه صلح در سوریه، نیازمند حل و فصل کردن چهار محور اختلاف میان قدرتهای منطقه و فرامنطقه ای است و عدم موفقیت ها در پایان دادن به بحران در میدان جنگ، موید این نکته است که مسئله سوریه در نهایت با مذاکره و گفتگوهای دیپلماتیک به نتیجه خواهد رسید.
ا