به گزارش مدار شرقی، پروژه کریدور میانه که به نام مسیر حمل و نقل بین المللی ترانس خزر نیز شناخته می شود، کریدور ترانزیتی است که شرق آسیا و اروپا را از طریق آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی به هم متصل می کند.
این کریدور به دلیل اینکه از دو دریا و چندین کشور عبور میکرد، کمتر از مسیر زمینی شمالی یعنی از طریق روسیه مورد توجه قرار میگرفت اما به دلیل جنگ روسیه و اوکراین انبوهی از محموله های بین المللی به سمت مسیر جنوبی-کریدور میانه- هدایت شدند و در حال حاضر این کریدور ضمن اینکه به عنوان بخشی از ابتکار کمربند و جاده چین در نظر گرفته می شود از اهمیت زیادی برخوردار شده است.
حمله روسیه به اوکراین، گرجستان را در مرکز مسیر اصلی ترانزیتی جایگزین قرار داد که شرق را به غرب متصل می کند و در عین حال روسیه را دور می زند.
در این راستا تفلیس به احیاء پروژه بندر آناکلیا در آبهای عمیق اش پرداخته است و درصدد تکمیل ساخت بزرگراه اصلی شرق به غرب کشور همچنین راه اندازی یک پروژه کابل زیر آب و نوسازی سیستم راه آهن جهت افزایش ظرفیت برای جابجایی محموله های بین المللی است.
با این حال کشورهای مسیر ترانزیتی انتظار دارند این کریدور پس از برطرف شدن چالش های زیرساختی به پتانسیل واقعی خود برسد و این مستلزم سرمایه گذاری خارجی در بخش های خصوصی است.
در این راستا کشورهای مختلف با استراتژی های متنوع خواهان افزایش نفوذ و حضور در گرجستان از طریق سرمایه گذاری بر روی بخش های اقتصادی به خصوص کریدور میانه هستند و هر یک سیاست های خود را دنبال می کنند که در ادامه به اختصار به آنها می پردازیم.
اتحادیه اروپا
بحران اوکراین، تغییر عمدهای در ژئوپلیتیک و مسائل اقتصادی گرجستان ایجاد کرده است به طوری که روابط گرجستان و اتحادیه اروپا را متحول ساخت. در سال ۲۰۱۴ گرجستان توافقنامه همکاری با اتحادیه اروپا، از جمله منطقه آزاد تجاری جامع را امضا کرد.
اگرچه اتحادیه اروپا شریک تجاری اصلی گرجستان باقی مانده است، سهم اتحادیه در تجارت خارجی این کشور حتی پس از یک دهه از اجرایی شدن منطقه تجارت آزاد رشد نکرده است.
تهاجم روسیه به اوکراین منجر به افزایش مبادلات تجاری اتحادیه اروپا و گرجستان شد اما به روش هایی که باید برای اتحادیه نگران کننده باشد. در سال ۲۰۲۲، صادرات اتحادیه اروپا به گرجستان ۵۸ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت که بزرگترین رشد سالانه در دهه گذشته بود.
با وجود این چالش ها، اتحادیه اروپا همچنان بزرگترین تامین کننده سرمایه گذاری مستقیم خارجی (FDI) در گرجستان، عمدتاً در خدمات مالی، بیمه، تولید و انرژی است.
اگرچه گرجستان همانند دو کشور قفقاز جنوبی دارای اقتصادهای نسبتا کوچک با جذابیت اقتصادی مستقیم محدود برای اتحادیه اروپا است، اما این اتحادیه نمی تواند نسبت به اهمیت ژئوپلیتیکی آن بی تفاوت باشد و کماکان این کشور برای آنها به عنوان دروازه ای مهم بین اروپا و آسیا در تقاطع کریدورهای تجاری بین المللی عمل می کند.
روسیه
تحریمهای اتحادیه اروپا که تلاشهای ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه برای حفظ بودجه جنگ روسیه را هدف قرار میدهد، تاثیر عمدهای بر اقتصاد گرجستان همچنین کریدورهای تجاری منطقه ای داشته است.
از یک سو اثرات جنگ در اوکراین رشد دو رقمی تولید ناخالص داخلی گرجستان بود که در سال ۲۰۲۲ بیش از ۱۰ درصد افزایش یافت. این رشد عمدتا به دلیل افزایش مصرف، ناشی از ورود مهاجران و نقل و انتقالات پول از روسیه بود.
با این حال، این به رشد پایدار اقتصاد گرجستان کمکی نکرد زیرا به جای افزایش ظرفیت تولید کشور، ساختارهای مبتنی بر مصرف را بیشتر تقویت کرد.
علاوه بر این، این روند به افزایش نابرابری در کشور کمک کرد، چرا که افزایش شدید تقاضای کل و تشدید نقل و انتقالات پولی باعث افزایش تورم و هزینه های زندگی مانند قیمت اجاره مسکن شد.
از سوی دیگر افزایش شدید تجارت از طریق گرجستان منجر به تقاضای بیشتر برای کریدور میانه شده است. با توجه به این روند، به نظر می رسد افزایش تجارت به نفع تقاضای روسیه است چرا که مسیرهایی را برای کالاهای روسی برای رسیدن به بازارهای دیگر از طریق گرجستان ایجاد می کند. این وضعیت از آن جهت نگران کننده است که گرجستان می تواند به مجرای دور زدن تحریم ها و کریدور تجاری ضد تحریم با روسیه تبدیل شود.
نویسنده: دکتر مریم وریج کاظمی
پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک
منبع: مرکز بین المللی مطالعات صلح