پیرمحمد ملازهی
اگر افغانستان بر اثر طرح صلح آمیز آمریکا به صورت فدرالی اداره شود، طالبان همجواری زیادی با مرزهای شرقی ایران خواهد داشت و از آنجا که از نظر ایدئولوژیک به عربستان سعودی و از نظر سیاسی به پاکستان نزدیک است، میتواند برای ایران مشکلات امنیتی ایجاد کند. روابط ایران و طالبان در جهت مصون سازی مرزهای ملی است.
ایران از جهت همسایگی و حفظ امنیت مرزی خود نگران افغانستان و مسائلش است. این تلقی در ایران وجود دارد که اگر افغانستان به صلح و ثبات برسد، به افزایش امنیت و ثبات در مناطق شرقی ایران کمک میکند. اگر جنگ در افغانستان ادامه پیدا کند و بحرانهای جدیدی پیش بیاید، خطرهای زیادی مرزهای ایران را تهدید کرده و این امکان وجود دارد که بحران به مرزهای داخلی ما کشیده شود.
پرسش اینجاست کدام گروه و تشکیلات در افغانستان میتواند این امنیت را تأمین کند؟ پاسخ ایران به این پرسش طالبان است؛ طبق مذاکرات آمریکا و طالبان مراکز پشتون نشین که با ایران بسیار کم مرز هستند، در اختیار طالبان قرار خواهد گرفت. البته چنین چیزی هنوز قطعی نشده است اما اگر افغانستان به صورت فدرالی اداره شود، مرز خراسان جنوبی تا سیستان و بلوچستان در اختیار طالبان قرار خواهد گرفت، چنین وضعیتی شرایط خاصی برای ایران ایجاد میکند چرا که طالبان از نظر ایدئولوژیک به عربستان سعودی و از لحاظ سیاسی به پاکستان نزدیک است و اکثر قریب به اتفاق کمکهای تسلیحاتی، نظامی و تدارکاتی طالبان به عهده پاکستان است.
ایران نیز با عربستان سعودی و پاکستان روابط چندان جالبی ندارند. اگر طالبان به چنین وضعیتی در مرزهای ایران مستقر شوند، این خطر وجود دارد که بسیاری از گروهها برای خود پایگاه ساخته و برای ایران مشکلات امنیتی ایجاد کنند. بنابراین ایران مصلحت را در برقراری رابطه صلح آمیز با طالبان دیده است. واقعیت این است که ارتباط ما در سالهای اخیر با پاکستان به شدت ضعیف بوده است پس نیازمند رابطهای صلح آمیز با طالبان هستیم.
این تحلیل درست که ایران برای مصون سازی مرزهای خود با طالبان ارتباط برقرار میکند چرا که این امکان وجود دارد که طالبان مناطق همجوار مرزی ایران را اداره کند و یا حتی در دولت مرکزی افغانستان شراکت داشته باشد. حقیقت این است که روسیه و چین هم به نوعی اقدامی شبیه آنچه ایران انجام میدهد را انجام دادهاند.
نهضت اسلامی در ترکستان شرقی چین روابط خوبی با طالبان آغاز کرد. اقوامی مثل تاجیکها، ازبکها و چچنها در روسیه سعی کردند ارتباطی با طالبان برقرار کنند. آغاز ارتباط با طالبان در ایران نشان دهنده یک نوع آینده نگری است. بنابراین ایران سهمی در صلح افغانستان سهمی نخواهد داشت. افغانستانیها ایران را در پروژه صلح خود راه ندادند. پروژه صلح در افغانستان ابتکار آمریکایی است.
البته محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه مسائلی را برای پیش روی صلح افغانستان مطرح کرد که واقعا پیش رونده بود اما این ایدهها مشروط به پذیرش همه همسایگان افغانستان بود. حقیقت این است که پاکستانیها تمایلی به چنین کاری نداشتند. بسیاری میگویند که با آمدن جو بایدن، سیاستهای آمریکا در افغانستان تغییر خواهد کرد در صورتی که تصمیم گیرنده سیاست خارجه آمریکا در قبال خاورمیانه فقط رئیس جمهور و وزیر امور خارجه نیست. در واقع هماهنگیهای زیادی میان احزاب آمریکا در مورد مسائل خاورمیانه وجود دارد. پیش بینی خروج جو بایدن از افغانستان اصلا واقع بینانه نیست.
آمریکا با وجود کاهش نیروهای نظامی در افغانستان، دو پایگاه نظامی خود را حفظ کرده است. به نظرم جو بایدن سیاست متفاوتی از دونالد ترامپ در قبال افغانستان نخواهد داشت.
کارشناس مسائل خاورمیانه