پس از ختم غائله مسجدالحرام حکومت سعودی پرده ای بر روی این داستان کشید و اجازه بحث و مطالعه آن را نداد و بسیاری از نکات در مورد این حرکت بخصوص چگونگی و انگیزه قیام، در هاله ای از ابهام باقی ماند.
به گزارش مدار شرقی، در تاریخ ۱/۱/۱۴۰۰ هجری ، جماعتی که بعدها معلوم شد از جماعت سلفی محتسبه بودند به رهبری شخصی به نام جهیمان بن محمد بن سیف العتیبی وارد مسجدالحرام شدند، درها را بسته و دو هفته حرم امن الهی را اشغال کردند.از ابعاد مهم و منحصر به فرد این حرکت، بیعت این جماعت با شخصی به نام محمد بن عبدالله القحطانی به عنوان مهدی منتظر و منجی آخرالزمان است. درگیری سختی بین این جماعت و نیروهای گارد امنیتی عربستان درگرفت و پس از کشته و مجروح شدن شمار قابل توجهی از دو طرف، این قائله به کمک نیروهای خارجی بویژه فرانسویها خاتمه یافت. این حادثه سبب تحولی کلی در فضای اجتماعی عربستان و منجر به انقلابی در مفاهیم و تصورات گردید که حتی پس از گذشت سه دهه هنوز هم آثار آن باقی است. آگاهان عرصه جریانهای سلفی پیدایش سلفیه جهادی را در این حرکت جستجو می کنند. گروههایی همچون القاعده و داعش، نتیجه تحولات مختلفی هستند که در دهه های اخیر در عالم اسلام رخ داده. حرکت جهیمان را می توان یکی از خاستگاه های سلفیت تکفیری جهادی معاصر دانست.
پس از ختم غائله، حکومت پرده ای بر روی این داستان کشید و اجازه بحث و مطالعه آن را نداد و بسیاری از نکات در مورد این حرکت بخصوص چگونگی و انگیزه قیام، در هاله ای از ابهام باقی ماند. اما همواره خاطره حادثه حرم به همراه سوالها و ابهامهای فراوانی که جواب مناسبی دریافت نکردند، در ذهن سعودی ها و نیز اندیشمندان مسلمان و غیرمسلمان باقی ماند. در بین آثاری که بعدها درباره این داستان نوشته شد سه اثر شاخص و برجسته وجود دارد که عبارتند از «THE SIEGE OF MECCA» اثر یاروسلاو تروفیمو، «ایام مع جهیمان» اثر ناصر الحزیمی و کتاب «حتی لایعود جهیمان» از دو متخصص مشهور غربی در جریان شناسی سلفیت جهادی. هر سه اثر مذکور پس از ترجمه از زبانهای انگلیسی و عربی توسط مرتضی آقامحمدی در یک مجلد با نام «محاصره مسجدالحرام» به چاپ رسیده اند. این اثر در سال ۱۳۹۶ از سوی انتشارات مشعر به زینت چاپ آراسته شد.
حصر مکه (از اشغال مسجدالحرام تا پیدایش القاعده) «THE SIEGE OF MECCA»
یاروسلاو تروفیموف روزنامه نگار امریکایی اوکراینی تبار، متولد ۱۹۶۹ در کیف می باشد. تروفیموف در فواصل سالهای ۱۹۹۹-۲۰۰۷ برای مطالعه و پژوهش به کشورهای مختلف خاورمیانه سفر کرد. توان تکلم به عربی، به او کمک کرد تا گزارشات متعددی از عربستان سعودی و مناطق جنگی در عراق و افغانستان ارسال کند. نامبرده هم اکنون خبرنگار راه دور «وال استریت ژورنال» است.
خواندن کتابی در مورد داستان جهیمان العتیبی و اشغال مسجدالحرام او را علاقمند کرد تا در مورد این حادثه اطلاعات بیشتری کسب نماید. تروفیموف به درستی احساس کرده بود که داستان اشغال مسجدالحرام آنگونه که باید به دیگران معرفی نشده است و ابهامات زیادی دراین زمینه وجود دارد. در روزنامه های غربی سخن از کماندوهای فرانسوی به میان آمده بود که در آزادسازی مسجدالحرام نقش آفرینی کرده بودند، از اینرو آنها می توانستند نقطه آغاز خوبی باشند.
تروفیموف معتقد است که قیام مکه آغاز چیزی بود که به حادثه یازده سپتامبر منجر شد. تروفیموف این داستان را نقطه عطفی در تاریخ اسلام رادیکال می داند. از نظر او این حادثه که دو هفته به طول انجامید نقطه عطفی در تاریخ مدرن است و بی شک پیش درآمدی بر پیدایش القاعده است و نیز به درک بهتر از وقایع امروز عراق و افغانستان کمک می کند.
کتاب پیش رو، اثری بی نظیر به لحاظ سبک نگارش و متد بحث و محتوای جامع در زمینه اشغال مسجدالحرام است. مترجم این کتاب که خود بیش از ده اثر مهم در مورد حرکت جهیمان العتیبی را مطالعه کرده ، این کتاب را از بسیاری جهات ، اثری پیشگام می داند
ایام مع جهیمان
الحزیمی که سابقه عضویت در جماعت سلفی محتسبه را داشت و از دوستان وملازمان جهیمان به شمار می رفت و در تاریخ ۱۵/۱/۱۴۰۰ زندانی شده و در زندان با عاملان اشغال به سر می برد، پس از آزادی لب به سخن گشود و بسیاری از مطالب داخل جماعت سلفی محتسبه و تحولات آن از نیمه دهه شصت به بعد و ناگفته های این حادثه را به تصویر کشید. گرچه کتابها و مقالاتی در این زمینه نوشته شد؛ اما کتاب حاضر به عنوان اثری متفاوت در تبیین ابعاد داخلی حادثه حرم بسیار مورد استقبال علاقمندان قرار گرفت. آنچه در این میان از اهمیت بیشتری برخوردار است شناخت فضای تکون این جماعت و افراد آن و نوع نگاه آنها به خود ، جامعه و دیگران است؛ مطلبی که به آسانی نمی توان در هر کتابی به آن دست یافت و از طرفی بدون آن نمی توان به جان و حقیقت این حرکتها و همفکرانشان پی برد. همه این مطالب و نکات دیگری که از بیان آنها صرف نظر می شود بر اهمیت کتاب پیشروی می افزاید. این کتاب قصد دارد تا پاره ای از آداب و رسوم، باورها، نوع تدین و چگونگی عزم این جماعت بر مهدی بودن محمد بن عبدالله و انگیزه بیعت با او و اشغال مسجدالحرام را بازخوانی نماید.
ناصر الحزیمی متولد شهر الزبیر در جنوب عراق است. او در خانواده ای سنی و متدین به دنیا آمده و با افکار سلفیت از طریق سخنرانی های واعظ مشهور مصری شیخ عبدالحمید کشک آشنا می شود، سپس به کویت و پس از مدتی به ریاض می رود. در تعامل با جریانهای جماعت تبلیغ در سال ۱۹۷۶م با شیخ علی المزروعی که مدرس دارالحدیث مدینه منوره است ، آشنا می شود و از او تأثیرات فکری بسیار می پذیرد و مصصم می شود تا وارد دارالحدیث شده و نزد شیخ المزروعی کسب علم نماید، اما موفق به ثبت نام نمی شود و به ناچار به مکه می آید و به جماعت سلفی محتسبه پیوسته و در منزل آنها مستقر می گردد. در ایام حج در درسهای اخوان و نیز شیخ البانی شرکت می کند و در آنجا برای اولین بار با جهیمان العتیبی ملاقات می نماید. او همواره ملازم و همراه جهیمان بود تا اینکه چند ماه قبل از حادثه اشغال حرم بین او و جهیمان فاصله می افتد و در نهایت در اشغال مسجدالحرام شرکت نمی کند. علت و چرایی این مسئله در خلال مباحث کتاب روشن خواهد شد.
کتاب «ایام مع جهیمان» توسط «شبکه العربیه للابحاث و النشر» در سال ۲۰۱۰ در بیروت به چاپ اول و در سال ۲۰۱۱ به چاپ دوم رسید.
حتی لا یعود جهیمان
«The Meccan Rebellion»کتاب مهم دیگری است که توسط توماس هیگهامر و استیفان لاکرویکس در زمینه اشغال مسجدالحرام و قیام جهیمان العتیبی در سال ۲۰۱۱ نوشته شده است. این دو، متخصص مطالعات اسلام سلفی و نیز مسائل مربوط به کشور عربستان هستند و کتابها و مقالات متعددی در این زمینه نگاشته اند. پس از آن ، دکتر حمد العیسی و محمد حامدالاحمری این کتاب را از انگلیسی به عربی ترجمه کرده و در سال ۲۰۱۳ توسط انتشارات «منتدی المعارفِ» بیروت، با عنوان «حتی لایعودجهیمان» منتشر کردند. این کتاب هم حاوی نکات مهمی در مورد قیام جهیمان العتیبی است. مطالب ذکر شده در اینجا، بر اساس نسخه عربی «حتی لایعود جهیمان» می باشد. به منظور جلوگیری از تکرار، سعی بر این بوده تا از بیان مطالبی که در کتاب «The siege of Mecca» و «ایام مع جهیمان» به طور مفصل بیان شده، اجتناب گردد. از اینرو این بخش درعین اختصار دربردارنده مطالبی سودمند است و خواننده را از مطالعه اصل کتاب بی نیازمی سازد.