به گزارش مدار شرقی، خرید سامانه دفاع موشکی اس-۴۰۰ از سوی ترکیه، یکی از موضوعاتی است که در فضای پرتنش مناسبات آنکارا با کشورهای غربی به ویژه آمریکا، بر افزایش آتش تنشها دمیده است. متعاقب وقوع کودتای نافرجام ۱۵ جولای ۲۰۱۶ که در آن دستان پشت پرده آمریکاییها، در حمایت از عاملان کودتا، برای نهادهای امنیتی ترکیه نمایان شد، رجب طیب اردوغان رئیسجمهوری ترکیه چرخشی بزرگ را در راهبرد خود اتخاذ کرد که میتوان از آن به عنوان راهبرد «بدبینی به غرب و تلاش برای نزدیکی به شرق» یاد کرد.
اردوغان بعد از کودتا صراحتا اعلام کرد که تا کنون ترکیه در تشخیص دوستان و دشمنان خود دچار خطا بوده اما اکنون میداند که چگونه سیاست کند. در همین راستا، او و دیگر مقامهای امنیتی ترکیه با در پیش گرفتن استراتژی تنشزدایی با مسکو، در اقدامی نمادین مذاکرات برای تحویل سامانه دفاع موشکی اس -۴۰۰ را در پیش گرفتند. در نهایت بعد از حدود دو سال مذاکره، رئیسجمهوری ترکیه در واپسین اظهارات خود در ۳۱ آگوست ۲۰۱۸، تاکید کرد: «ترکیه به اس-۴۰۰ نیاز دارد و توافق مربوط به آن نیز نهایی شده است. به زودی اس-۴۰۰ را دریافت خواهیم کرد.»
این اظهارات اردوغان در شرایطی است که آمریکا بارها نسبت به خرید این سامانه پیشرفته دفاع موشکی هشدار داده و حتی از عواقب خطرناک آن برای آنکارا سخن به میان آورده بود. بنابراین، اکنون این پرسش مطرح میشود که چرا غربیها به رهبری آمریکا به شدت با تحویل سامانه اس-۴۰۰ به ترکیه مخالف هستند و از طرف دیگرف ترکیه چرا به تحویل این سامانه، با وجود فشارها و مخالفتهای متحدان غربی خود تاکید دارد؟
در ارتباط با دلایل مخالفت کورهای غربی به رهبری آمریکا با خرید سامانه اس -۴۰۰ از سوی ترکیه به طور مشخص میتوان به سه دلیل مهم اشاره کرد که عبارتند از:
۱- تقویت توان نظامی، اقتصادی و عمق استراتژیک روسیه در برابر غرب: طی چند دهه گذشته بدون تردید مهمترین مساله برای کشورهای غربی مقابله با افزایش قدرت و نفوذ شوروری سابق (روسیه کنونی) درسطح جهانی بوده است. کشور ترکیه نیز در مقام یکی از مهمترین کشورهای حاضر در محور غرب همواره به عنوان محور اصلی تقابل با نفوذ روسیه نگریسته شده و از جایگاهی ویژه برخوردار بوده است. با این وجود، در مقطع کنونی خرید سامانه اس -۴۰۰ از سوی این کشور، به معنای نظامی غرب (روسیه) از جنبه اقتصادی و نظامی خواهد بود. علاوه براین، خرید این سامانه گرانقیمت از سوی غرب، میتواند تاثیر تحریمهای اقتصادی علیه مسکو را کمرنگ کند.
۲- لطمه وارد شدن به اعتبار ناتو: کشور ترکیه در مقام یکی از کشورهای حاضر در سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) طی چند دهه گذشته از نظر نظامی و تامین تسلیحات تحت پوشش این سازمان قرار داشته است اما در مقطع کنونی خرید اس -۴۰۰ از سوی انکارا میتواند لطمهای بزرگ به اعتبار و کارکرد این سازمان دفاعی- امنیتی در سطح بینالمللی باشد؛ بنابراین، آمریکا و دیگر کشورهای غربی به شدت تلاش میکنند اردوغان را از این اقدام منصرف کنند.
۳- لطمه وارد شدن به یکپارچگی ناتو: در راستای دلیل دوم، خرید سامانه دفاع موشکی اس -۴۰۰ از سوی ترکیه میتواند به شدت یکپارچگی و اتحاد ناتو ضربه وارد کند. در واقع، در صورت نهایی شدت خرید اس -۴۰۰ از سوی ترکیه، به طور حتم فرایند خروج آنکارا از ناتو به طور جدی مطرح میشود و این امر میتواند اختلافات جدید را میان اعضا ایجاد نماید.
در سوی دیگر، فارغ از دلایل مخالفت غربیها در ارتباط با دلایل اصرار ترکیه برای تحویل سامانه دفاع موشکی اس -۴۰۰ میتوان به سه دلیل مهم اشاره نمود.
۱- عدم تحویل پاتریوت و ناکارآمدی آنها نسبت به اس -۴۰۰: بدون تردید مهمترین دلیل آنکارا برای اصرار بر تحویل اس-۴۰۰ در ارتباط با کارشکنیهای آمریکا در تحویل سامانه دفاع موشکی پاتریوت است. علاوه بر این، ناکارآمدی و ضعف پاتریوت در هدف گیری موشکهای شلیک شده به سوی رژیم صهیونیستی، عربستان و امارات، از جمله دلایل ترکیه برای خرید سامانه دفاع موشکی است که به کرات از قدرت، دقت و توانمدی دفاعی بیشتری نسبت به سیستم مشابه غربی برخوردار است.
۲- انگیزه ترکیه برای کاهش وابستگی نظامی – امنیت به غرب: یکی دیگر از دلایل اردوغان برای تحویل سامانه دفاع موشکی اس -۴۰۰ در ارتباط با تلاش برای کاهش وابستگی نظامی و امنیتی به غرب است. در حقیقت، کودتای ۱۵ جولای ۲۰۱۶ و نیز تحریمهای ترامپ علیه آنکارا، نشان داد که تا چه اندازه کشورهای غربی غیر قابل اعتماد هستند. از این رو، ضروری است ترکیه مسیر کاهش وابستگی نظامی و امنیتی به غرب را در پیش بگیرد.
۳- تبدیل شدن خرید اس -۴۰۰ به موضعی پرستیژی و حیثیتی: مسأله اس ۴۰۰ در وضعیت کنونی، علاوه بر مسائل امنیتی و دغههای نظامی ترکیه به موضوعی حیثیتی و مرتبط با غرور ملی ترک ها تبدیل شده که آنکارا حاضر به عقب نشینی از آن نیست. در واقع، اردوغان قصد دارد با اجرایی کردن این هدف اراده جدید خود را در مقابله با اعمال فشارهای دونالد ترامپ نشان دهد.