با نگاهی به این دو خبر منتشر شده در چند روز گذشته میتوان نتیجه گرفت که وقوع حمله شیمیایی در سوریه در چندهفته آتی قطعی به نظر میرسد و اکنون دو طرف تلاش میکنند پیش از این حمله، عامل یا عاملان را مشخص کنند. از یک سو روسیه درباره بهانهجویی امریکا، فرانسه و انگلیس هشدار داده و از سوی دیگر امریکا به روسیه گفته است در صورت استفاده بشار اسد از سلاحهای شیمیایی برای بازپسگیری ادلب واقع در شمالی غربی سوریه، واشنگتن آماده انجام یک حمله نظامی قوی علیه سوریه است. مقامهای امریکایی میگویند که اطلاعات در اختیار آنها گویای این مساله است که بشار برای بازپسگیری ادلب به سلاح شیمیایی متوسل خواهد شد. این خبر درحالی منتشر شده که ارتش سوریه در تدارک یک عملیات نظامی گسترده علیه تروریستهای حاضر در استان ادلب است . مسکو در حالی از هماکنون زنگ خطرها برای چنین نمایشی در سوریه را به صدا درآورده است که روسیه و سوریه میگویند دولت مرکزی در سوریه اصولا سلاح شیمیایی در اختیار ندارد و این سلاحها را تحت نظارت سازمانهای بینالمللی یا از بین برده و یا به خارج از کشور منتقل کرده است. جدا از بیانیه وزارت دفاع روسیه، وزارت خارجه این کشور نیز درباره هرگونه اقدام ماجراجویانه امریکا در سوریه به واشنگتن و متحدانش هشدار داد. نکته قابل توجه در تمامی موارد حملات شیمیایی در سوریه این است که درست در مقطع زمانی که دولت و ارتش سوریه در حال پیشروی بودند و نیازی به بازی با سلاح شیمیایی نداشتند این حملات رخ داده است. رییسجمهور امریکا در مدت ١٩ ماه گذشته دو بار دستور حملات هدفمند به مواضع دولت سوریه در پاسخ به استفاده از سلاح شیمیایی را صادر کرد. درحالی که هنگام حمله امریکا به این مواضع هنوز تحقیقات بینالمللی برای شناسایی عامل حمله شیمیایی آغاز نشده بود به نظر میرسد که ترامپ در این حملات نیز به دنبال تخریب وجهه باراک اوباما، رییسجمهور پیشین امریکا است. اوباما زمانی استفاده از سلاح شیمیایی در سوریه را خط قرمز اعلام کرد اما هیچگاه پس از حملات شیمیایی صورت گرفته تهدید خود را عملی نکرد.
دولت روسیه در حالی بریتانیا، فرانسه و امریکا را متهم به تلاش برای حملهای دیگر به سوریه کرده است که این سه کشور در آوریل سال جاری در اقدامی هماهنگ در پاسخ به حمله شیمیایی به دوما سوریه، مواضعی از دولت را مورد حمله قرار دادند.
خروج ایران از سوریه چرا و چگونه؟
ایران باید از سوریه برود اما چگونه؟ این سوالی است که در دو سال اخیر و همزمان با تغییر معادلههای میدانی روی زمین در سوریه به نفع بشار اسد از سوی امریکاییها، اسراییلیها، مخالفان منطقهای رییسجمهور سوریه و منتقدان حضور ایران در سوریه به کرات شنیده شده است. روسیه در این مدت بارها و بارها از سوی اسراییلیها و امریکا برای ارایه پاسخی درخور به این پرسش تحت فشار قرار گرفته است. جان بولتون، مشاور امنیت ملی دونالد ترامپ هفت روز اخیر خود را صرف بحث درباره سوریه با اسراییلیها و روسها کرد. ابتدای هفته گذشته بود که خبری در فضای مجازی پخش شد دال بر اینکه روسیه و امریکا بر سر اصل لزوم خروج ایران از سوریه با هم توافق دارند. توافق بر اصل خروج کشورهای بیگانه نه فقط ایران از سوریه سادهترین دستاورد دیدارهای مقامهای بازیگران حاضر در این کشور است که همچنان سوال چگونه را بیپاسخ رها میکند. روسها در این مدت با صدای بلند اعلام کردهاند که حضور ایران در سوریه به تهران و دمشق مربوط است اما گویا در پشت پرده تلاشهایی هم برای ساکت کردن اسراییلیها انجام دادهاند. جان بولتون پس از دیدار با مقامهای روس اعلام کرد که مسکو نیز مانند واشنگتن خواهان خروج ایرانیها از سوریه است اما توانایی بیرون راندن آنها را ندارد. به نظر میرسد که در نهایت هم بولتون با همین پیام از سوی روسها به واشنگتن بازگشت. تنها چند روز پس از دیدار مقامهای روس با مشاور امنیت ملی دولت ترامپ، سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه روسیه در گفتوگو با «تاس» اعلام کرد که روسیه به حضور ایران
در سوریه که به درخواست دمشق صورت گرفته احترام میگذارد. همزمان با این اظهارات ریابکوف، حساب توییتری سفارت روسیه در لندن نیز در توییتی نوشت: جان بولتون پیش از آنکه خواهان خروج ایرانیها از سوریه شود باید دلایل قانونی حضور نظامیان امریکا در سوریه را توضیح بدهد. سرگئی ریابکوف در بخشهایی از مصاحبه خود با تاس درباره مساله حضور ایران در سوریه گفت: حضور ایران در سوریه به دعوت مقامهای قانونی سوری صورت گرفته اما فضایی برای بحث در این زمینه وجود دارد. ریابکوف که اخیرا در دیدار هیات روسی با جان بولتون نیز حضور داشته در ادامه این گفتوگو افزود: ما به حق ایران برای تامیت امنیت خود احترام میگذاریم که حضور در سوریه به دعوت مقامهای رسمی این کشور نیز یکی از این حقوق است. اما این بدان معنا نیست که جایی برای بحث در این زمینه باقی نمیماند.
به گفته ریابکوف مساله حضور ایران در سوریه در گفتوگوهای کلانتر میان روسیه و امریکا درباره خاورمیانه و سوریه همواره وجود داشته است. ریابکوف در این خصوص گفت: ما در این زمینه اختلافنظرهای بسیاری با امریکاییها داریم. در برخی از موارد رویکردهای ما دقیقا در نقطه مقابل هم قرار دارد اما همزمان زمینههایی برای ادامه گفتوگوها نیز وجود دارد.
امریکا در حالی منتقد حضور ایران در سوریه است که واشنگتن از سال ٢٠١۴ با وجود مخالفتهای دولت مرکزی سوریه نیروهای خود را در خاک این کشور مستقر کرده و البته در این مدت هم منتقد شماره یک فعالیتهای ایران و روسیه در سوریه بوده است. روسیه بارها اعلام کرده که هرگاه امریکا خروج نیروهای خود از سوریه را کلید بزند، مسکو آماده گفتوگو درباره خروج نیروهای خارجی از سوریه خواهد بود.
رسانه اسراییلی هاآرتص در تحلیلی درباره حضور ایران در سوریه به نقل از یک منبع در کاخ سفید مینویسد: بسیاری حضور ایران در سوریه را تهدیدی برای خود میدانند اما هیچکدام برنامهای برای اجرایی کردن این گزینه ندارند. در میان بازیگرانی که خواهان خروج ایران از سوریه هستند اسراییل نقش بلندگو را برعهده گرفته است. تهران نقش مهمی در پیروزی بشار اسد ایفا میکند اما به نظر میرسد که نقش روسیه در بقای دولت سوریه کلیدیتر است و بر همین اساس اسراییلیها امیدوار هستند که ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه بتواند از نفوذ خود بر ایران برای خروج از سوریه استفاده کند. البته روسیه بارها و بارها اعلام کرده که توانایی چنین مسالهای را ندارد اما به هرحال حقیقت این است که ایرانیها در نقطه به نقطه سوریه حضور دارند. دولت دونالد ترامپ خروج ایران از سوریه را یکی از دهها شرطی میداند که تهران باید به آنها جامه عمل بپوشاند تا به قول وزیر خارجه امریکا عادیسازی رابطه میان تهران و واشنگتن کلید بخورد. «هاآرتص» به نقل از چند کارشناس مسائل خاورمیانه مینویسد که مساله خروج ایران از سوریه غیرواقعی است. ایران حضور نظامی وسیعی در سوریه در این سالها داشته و اکنون نیز میخواهد در پروسه بازسازی سوریه نقش مهمی را ایفا کند. یکی از کارشناسان موسسه تحقیقاتی بروکینگز در این رابطه میگوید: میان ایران و سوریه اتحادی ٣٠ ساله در جریان است و تصور اینکه امریکا حتی به کمک روسیه بتواند زمینه خروج ایران از سوریه را فراهم سازد اشتباه است. همزمان حسین ابیش از کارشناسان حوزه خلیج فارس در واشنگتن میگوید که برای امارات متحده عربی، بحرین و عربستان سعودی که سه رقیب منطقهای ایران به حساب میآیند مساله اصلی، مهار حضور ایران در سوریه است. این سه کشور هم در نهایت خواهان خروج ایران از سوریه هستند اما اکنون به این درک واقعبینانه رسیدهاند که تحقق کامل این آرزو ممکن نیست.
