یک کارشناس مسائل خاورمیانه معتقد است، اکنون که زمان تعیین تکلیف آینده سیاسی سوریه است، ترکیه در تلاش است که با مداخلات خارجی کارتهای چانهزنی خود را خرج کند و شانس برنده شدن خود را در مذاکرات افزایش دهد.
این در حالی است که هر روز تلفات این عملیات نظامی در خاک سوریه بیشتر می شود؛ «بکر بوزداغ»، معاون نخستوزیر و سخنگوی دولت ترکیه در گفتگو با شبکه تلویزیونی سیانان ترک اعلام کرد که از آغاز عملیات شاخه زیتون نیروهای مسلح ترکیه علیه گروه تروریستی پکک و پید و داعش در عفرین ۹۳۲ تروریست از پای درآمدهاند.
خبرگزاری آنا در خصوص دلایل حمله ارتش ترکیه و پیامدهای آن گفتگویی با «جعفر حق پناه»، داشته که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
هدف ترکیه از حمله نظامی به شمال سوریه چیست؟
ترکیه همسایه عراق و سوریه و با مناطق کردنشین این دو کشور هم مرز است. علاوه بر این، ساکنین مناطق مرزی خودش با این دو کشور نیز کردنشین هستند، به این جهت امنیت ترکیه از لحاظ داخلی و هم سیاست خارجی و منطقهای به خصوص در مناطق کردنشین با هم گره خورده است. بنابراین به لحاظ تاریخی ما مشاهده میکنیم با وجود اینکه ترکیه خود را بازیگر خاورمیانهای تعریف نمیکند، اما در این موضوع خاص از قدیم همواره موثر بوده است.
ترکیه همواره در فکر این بوده است که از نظر امنیتی و اقتصادی خود را ایمن کند. البته بعد از اشغال عراق از سوی آمریکا تحولات و چرخش اوضاع سرعت بیشتری گرفت همچنین بعد از وقوع انقلابهای عربی و نیز خلاء قدرتی که در نتیجه کاهش حضور آمریکا در منطقه به وجود آمد، این تحولات شدت گرفت و در بحران سوریه به اوج خود رسید.
در حال حاضر در زمان تعیین تکلیف آینده سیاسی سوریه ، ترکیه تلاش میکند با اینگونه مداخلات کارتهای چانهزنی خود را خرج کند و شانس برنده شدن خود را در مذاکرات افزایش دهد و منافع خود را در سوریه و عراق حفظ کند.
پیش از این شاهد بودیم که ترکیه بارها با ادعای مقابله با پکک به شمال سوریه حمله میکرد اما بعد از برآورده شدن اهدافش آنجا را ترک و منطقه را به دولت سوریه واگذار میکرد. اما اکنون خلاف این موضوع را در محافل غیر رسمی ترکیه شاهد هستیم ؛ آیا ترکیه پس از انجام عملیات شاخه زیتون، عفرین را به دولت سوریه واگذار خواهد کرد؟
البته این موضوع که در محافل ترکیه مطرح شده، یک ادعاست و معلوم نیست تا چه حد محقق شود. اول اینکه نیروهای ترکیه بعید است به راحتی بتوانند عفرین را به محاصره و کنترل خود درآورند و مهمتر اینکه بتوانند تسلط خود را بر این شهر حفظ کنند.
در حال حاضر ترکیه تلاش میکند به مداخله خود رنگ و بوی سوری بدهد، زیرا اگر بخواهد بر تجاوز خود پافشاری کند، اشغالگری محض تلقی میشود، برای همین میگویند نیروهای عرب و ترکمان سوری هستند که علیه کردها میجنگند.
در حقیقت، ترکیه میخواهد تقابل میان نیروهای سوری-سوری را به سود نیروهای خودش پیش ببرد و کنترل شهر را به آنها بسپارد. تجربه نشان داده است که اینگونه اقدامات جواب نمیدهد، یعنی چنین نیروهایی حتی اگر بخواهند با این وضعیت وارد عفرین شوند، حکم تجاوزگر می گیرند و نیروهای سوری به شدت آمادگی دارند تا با آنها مقابله و نسبت به این تجاوزگری مخالفت کنند. من فکر نمیکنم که ترکیه باوجود بلوفی که میزند، بخواهند به دنبال این سیاست برود و آن را محقق کند.
با توجه به حمایت آمریکا از کردها در منطقه مورد منازعه، تا چه حد احتمال تقابل میان نیروهای ترکیه را با نیروهای آمریکایی در مرزهای سوریه وجود دارد ؟
من از این وضعیت به عنوان تقابل اسن نمی برم ؛ به هر حال در نظر داشته باشید که الان در بحران سوریه هیچ کدام از بازیگران در سطح بازیگران منطقهای و بینالمللی با هم همپوشانی یا تعارض کامل منافع ندارند، یعنی هر کنشگری با کنشگران دیگر سطحی از همسویی منافع و در عین حال رقابت را دارد.
این واقعیتی است که در نوع روابط آمریکا و ترکیه و همچنین روابط ترکیه با ایران، روسیه و دیگر طرف ها صدق میکند؛ ما هم با آمریکا و هم با روسیه چنین نسبتی داریم. باید در نظر داشته باشیم که اینجا صحنه تقابل یا همکاری محض نیست و درباره ترکیه و آمریکا میبینیم که با یکدیگر اشتراک نظر دارند و به نوعی خواهان در درجه نخست، اشغال و در درجه بعد، تضعیف شدید دولت مرکزی دمشق هستند. از سوی دیگر آنها در موضوعاتی همچون کردها با یکدیگر مخالفند و با هم رقابت دارند. اختلاف میان ترکیه و آمریکا جدی است ولی راهبردی نیست.
به نظر شما آیا آمریکا نیروهای خود را از سوریه خارج میکند؟
آمریکا نیروی نظامی زیادی در سوریه ندارد و بیشتر نیروها مستشاری هستند و عملیات ویژه، که آن هم بسته به اوضاع دارد. در واقع، اوضاع سوریه به مرحله قطعیت نرسیده است که بتوان در این خصوص اظهار نظر کرد.
مخالفان سوریه و شبه نظامیان ارتش آزاد در حال حاضر وارد صحنه مداخله ترکیه در عفرین شدهاند و میخواهند خود را به عنوان گروهی معرفی کنند که هدفشان دفاع از تمامیت ارضی سوریه است. ارزیابی شما از این روند چیست؟
به هر حال ارتش آزاد سوریه گروهی سوری است که به شدت از سوی ترکیه و آمریکا حمایت میشده و اکنون میخواهد همین ژست را حفظ کند، ولی مشاهده کردیم که حتی توانایی این کار را ندارند و به همین علت است که آمریکا حمایت خود را به سمت نیروهای کرد برد و مشخص نیست که آیا ارتش آزاد بتواند با این سیاست نقش بازی کند یا خط مشی دیگری را دنبال خواهد کرد.