مناطق آزاد به یکی مباحث داغ امروز کشور تبدیل شده و موفقان، این مناطق آن را فرصتی برای رشد اقتصادی نواحی کمتر توسعه یافته و مخالفان، آن را دلیلی برای مصرف گرایی و واردات بی رویه می دانند.
به گزارش مدار شرقی، تعریف جامعی برای مناطق آزاد وجود ندارد، اما به نظر میرسد که تعریف بانک جهانی تعریف کامل تری باشد:
«منطقه آزاد تجاری، قلمرو معینی است که غالباً در محدودهٔ داخل یک بندر یا در مجاورت آن قرار گرفته و در آن تجارت آزاد با سایر نقاط جهان مجاز شناخته شده است. چنانچه کالاها را میتوان بدون پرداخت حقوق و عوارض گمرکی از این مناطق صادر کرد یا به این مناطق وارد نمود و آنها را برای مدتی در انبار ذخیره و در صورت لزوم بسته بندی و مجدداً صادر کرد. کالاهایی که از منطقه آزاد تجاری به کشور میزبان وارد میشوند، حقوق و عوارض گمرکی مقرر را میپردازند. مناطق پردازش صادرات علاوه بر تسهیلات فوق، ابنیه و خدمات مورد نیاز جهت تولید، تبدیل مواد خام و کالاهای واسطهای وارداتی به محصولات نهایی را به هدف صدور آنها و برخی اوقات جهت فروش در بازار داخلی، به شرط پرداخت حقوق و عوارض گمرکی معمول فراهم مینمایند. از این جهت منطقه آزاد پردازش صادرات ناحیه صنعتی ویژهای است که تولیدات آن جهت گیری صادراتی دارند. تسهیلات این مناطق جهت جلب سرمایه گذاران خارجی و تسهیل استقرار آن هاست و معمولاً با مشوقهای دیگری نیز همراه است.»
ایران ۷ منطقه آزاد تجاری-صنعتی دارد که عبارتند از: کیش، قشم، چابهار، ارس، انزلی، اروند و ماکو.
۱٫منطقه آزاد کیش:
این جزیره به شکل بیضی با طول ۱۵ کیلومتر و عرض ۷ کیلومتر وبا مساحتی حدود ۹۱ کیلومتر مربع از لحاظ وسعت، مقام دوم را در میان جزایر خلیج فارس دارد. این جزیره از لحاظ تاریخی دارای سوابق بازرگانی میباشد به طوری که مرکز ارتباطات بازرگانی بین هندوستان، ایران و بینالنهرین به شمار می آمده است. عمده تجارت جزیره کیش در گذشته، مروارید بوده است که هنوز هم صید آن ادامه دارد. کیش از سال ۱۳۸۴ تاکنون خارج از قلمرو معمولی گمرک کشور شناخته شده و نوعی منطقه آزاد تلقی می شده است. تاریخ رسمی تبدیل کیش به منطقه آزاد تجاری-صنعتی مربوط به سال ۱۳۷۲ میباشد. مهم ترین واحدهای تولیدی کیش در بخشهای مختلف صنایع برقی و الکترونیک، پوشاک، مواد غذایی و دارویی، شیمیایی، سلولزی، صنایع غیرفلزی و یک واحد تولید خودرو میباشد. نمونه ماموریتهای خاص این منطقه عبارتند از: توسعه و ترویج گردشگری، تمرکز خدمات فرهنگی و رفاهی، ایجاد بورس خدمات تجاری، تشکیل نمایشگاهها و همایشهای داخلی و بینالمللی، پایگاه توسعه و ترویج فناوری اطلاعات و ارتباطات.
۲٫منطقه آزاد قشم:
منطقه آزاد قشم در مدخل خلیج فارس و دریای عمان قرار دارد. مساحت این جزیره، ۱۴۳۰ کیلومتر مربع در فاصله ۳۷ کیلومتری جنوب بندرعباس و در دهانه تنگه هرمز قرار گرفته است. جزیره قشم بزرگ ترین جزیره خلیج فارس میباشد. این جزیره تقریبا موازی ساحل ایران قرار گرفته و به وسیله تنگه کلارنس از خاک اصلی ایران جدا شده است. بندر قشم در منتهی الیه شرق جزیره قرار دارد و بیشترین ارتباط دریایی جزیره را با خارج فراهم کرده و بیشترین شمار بازدیدکنندگان را در خود جای میدهد. این جزیره به دلیل قرار گرفتن در میان خلیج فارس و اقیانوس هند همواره از موقعیتی استثنایی برخوردار است. قشم از دیرباز به عنوان یک مرکز تجاری بین آسیای غربی، شبه جزیره عربستان و سواحل شرقی آفریقا مورد توجه بوده است. تاریخ قشم به ۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح برمی گردد. همراه با کشف قاره آمریکا و توسعه راههای ارتباطی با آسیا از طریق دماغه امیدنیک، اهمیت استراتژیک خلیج فارس، تنگه هرمز و جزیره قشم بیش از پیش آشکار شد. ماموریتهای خاص این منطقه عبارتند از: تمرکز سوخت رسانی به شناورها و کشتیهای در حال عبور از خلیج فارس، ایجاد صنایع تولیدی صادراتی، ارائه خدمات فنی-مهندسی، انتقال دانش فنی به منطقه و کشور، ایجاد پارک ملی.
۳٫منطقه آزاد چابهار:
شهر بندری چابهار با مساحتی حدود ۱۰۹۰ هکتار در منتهی الیه جنوب شرقی کشور و در استان سیستان و بلوچستان و در کنار دریای عمان در گوشه شرقی خلیج چابهار واقع شده است. منطقه آزاد چابهار در زمینی به مساحت ۱۴ هکتار واقع شده که ۱۰ هکتار آن به فعالیتهای صنعتی و ۴ هکتار به بخشهای بازرگانی، توریسم و خدمات اقتصادی اختصاص یافته است. ایران از طریق بندر چابهار میتواند به دریای عمان که یکی از پراهمیت ترین راههای آبی جهان است، راه یافته و این امر دارای اهمیت اقتصادی است چرا که آبراهی است که ایران را با دریای آزاد و بنادر بزرگ و کوچک جهان مرتبط میسازد. ماموریتهای خاص این منطقه عبارتند از: ترانزیت کالا، تجارت منطقهای، بارانداز تجاری کالاها و مواد اولیه، ایجاد صنایع تبدیلی و تولیدی با جهت گیری صادراتی، عرضه سوخت و ایجاد صنایع وابسته به نفت، گردشگری.
۴٫منطقه آزاد ارس:
منطقه آزاد ارس با قائم مقامی و مشاورت اجرائی فرخ مسجدی، در شمال غرب ایران در نقطه صفر مرزی در مجاورت با کشورهای ارمنستان، آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان استقرار یافته است.
بر اساس مصوبه هیئت وزیران در تاریخ ۷/۴/۱۳۸۴ به شماره ۲۰۷۰۸/ت۵۳۰۸۲۰ محدوده منطقه آزاد ارس شامل ۹۷۰۰ هکتار از اراضی منطقه میشد که براساس مصوبه جدید این هیئت محترم در ۱۴/۹/۱۳۸۷، محدوده این منطقه به ۵۱ هزار هکتار شامل بخشهایی از ۲ شهرستان جلفا و کلیبر افزایش یافت. این محدوده ابلاغی در بخش متصل، محدوده اصلی را از ۹۷۰۰ هکتار به ۲۰۵۰۰ هکتار افزایش داده است و در ۳ بخش منفصل نیز قسمتی از شهرستان کلیبر به وسعت ۲۴ هزار هکتار (موسوم به قلی بیگ لو) و اراضی اطراف سد خدآفرین به وسعت ۶۱۰۰ هکتار و محدوده گمرک نوردوز (مرز ایران با ارمنستان) به وسعت ۲۴۰ هکتار جمعاً به وسعت ۵۱۰۰۰ هکتار کل محدوده منطقه آزاد ارس را تشکیل میدهد.
جلفا از زمانهای پیش از میلاد به خاطر موقعیت جغرافیایی و استراتژیک اهمیت خاصی داشته و از لحاظ فرهنگی و مدنی دارای شهرتی بس فراوان بوده است. کتاب جغرافیای کیهان، نواحی جلفا را از قلمرو ارمنستان قلمداد میکند و خلاصه تاریخ این ناحیه را از عهد هخامنشی چنین بیان میکند: “ساتراپی سوم ارمنستان بین سرچشمه فلات، دجله و کورا و ارس واقع شده و پایتخت قدیم آن موسوم به (آرتاگز Artaxa) است در کنار رودخانه ارس قرار دارد و نواحی پست آن مخصوصا دره ارس بسیار حاصلخیز است و محل چراگاههای بزرگ و تربیت اسبهای خوب بوده است و ساتراپهای ارمنستان مکلف بودند همه ساله تعدادی اسب به دربار ایران تقدیم دارند”.
منطقه آزاد ارس به برکت برخورداری از موقعیت ژئواکونومیکی ممتاز و دسترسی به بازارهای بینالمللی سرمایه و تکیه بر امکانات برجسته توسعه ترانزیت و صادرات مجدد، توان مندیهای بالای صادراتی و با فراهم سازی زیرساختهای توسعه فعالیتهای بازرگانی در کنار گمرکات و مراکز تخلیه و بارگیری کالا و الگوسازی ورود به WTO توانسته است در جهت ارتقای نقش هم پیوندی اقتصاد ملی با اقتصاد جهانی، بسترساز تعامل سازنده کشور با جهان باشد. همچنین این منطقه به پشتوانه مناطق ارزشمند اکولوژیکی حفاظت شده، اقلیم مناسب، منابع غنی آب، ذخیرهگاههای بینالمللی جنگلی، محیط زیست مطلوب و قابلیتهای توسعه گردشگری در زمینههای تاریخی، فرهنگی، طبیعی و ورزشی، به یک منطقه بینالمللی گردشگری، تفریحی، سلامتی و درمانی تبدیل شده است. ماموریتهای خاص این منطقه عبارتند از:
-تقویت همپیوندی اقتصادهای ملی و بینالمللی با الویت قفقاز جنوبی در راستای احراز جایگاه اول کشور در منطقه و بستر سازی و تمرین در راستای الحاق به سازمان تجارت جهانی.
-تبدیل منطقه مرزی مربوط، به یک قطب علمی در سطح بینالمللی و آزمایشگاه بهرهگیری مناسب از قابلیتها و مزیتهای سرزمین اصلی بر پایه دانش به منظور افزایش تولید ناخالص ملی.
-گسترش شیوههای نوین معیشت و فعالیت و ساماندهی استقرار جمعیت و فعالیتها و فراهم سازی امکانات ورزشی، آموزشی، تفریحی و درمانی با نگاه فرا ملی.
-جذب سرمایهگذاریهای داخلی و خارجی در زمینههای خاص مطالعه و سیاست گذاری شده با موضوعات گوناگون صنعتی و معدنی، کشاورزی و منابع طبیعی، مسکن و شهرسازی، بازرگانی، گردشگری، اقتصاد انرژی، آموزشی، پژوهشی،ICT و خدماتی، در یک فضای رقابتی با توجه به امکانات و پتانسیلهای ویژه منطقه از جمله بهرهگیری مناسب از قابلیتهای ترانزیتی کشور در دالانهای ارتباطی شرقی- غربی و شمالی- جنوبی و رعایت اصول توسعه پایدار و حفظ محیط زیست.
۵٫منطقه آزاد انزلی:
بر اثر تحولات صورت گرفته پس از فروپاشی شوروی و در پی تغییر و تحولات ساختاری روابط بینالملل منطقه قفقاز و کشورهای حاشیهٔ دریای خزر در معادلات منطقهای و جهانی اهمیت یافتند؛ این امر با دوران پس از جنگ تحمیلی در ایران و آغاز عصر سازندگی کشور همزمان گردید، در این دوره، ورود به اقتصاد جهانی و اخذ سرمایه و تبع آن، دانش و تکنولوژی جدید، هدف ایران بود و دولت وقت با ایجاد مناطق آزاد در پی تحقق آن بود. در پی سفر ریاست جمهوری وقت به شهرستان انزلی و با توجه به خواست همگانی و براساس مصوبه هیأت دولت در سال ۷۵ منطقه ویژه اقتصادی بندرانزلی در دو بخش جداگانه تعیین گردید و در سال ۸۲ منطقه ویژه اقتصادی انزلی به منطقه آزاد تجاری صنعتی انزلی بدل شده و در سال ۸۳ نیز اساسنامه سازمان منطقه آزاد تجاری-صنعتی انزلی مورد تصویب هیأت وزیران قرار گرفت و محدوده منطقه آزاد تجاری صنعتی انزلی در سال ۸۴ از طرف هیأت وزیران تعیین و ابلاغ شد.
این منطقه شامل محدودهای از شهرستان انزلی به مساحت تقریبی ۳۲۰۰ هکتار خشکی و تا عمق دو کیلومتر از آبهای ساحلی است. محدوده منطقه آزاد تجاری – صنعتی انزلی (به غیر از محدوده بندری) از غرب به اراضی نیروی دریایی و محدوده روستای طالب آباد و از سوی شرق به روستای چپرپرد پایین منتهی میشود. آثار باارزش طبیعی این منطقه عبارتند از:
پهنه جنگلی فتاتو:این پهنه در همجواری روستاهای فتاتو و کویشاء قرار گرفته است. جنگل فتاتو به لحاظ بافت جنگلی نمونه نادری است و از معدود باقی ماندههای توسکائستانهای قشلاقی حاشیه دریای خزر و یک میراث طبیعی تلقی میگردد و در برنامه ریزیهای آتی در زنجیره گردشگری منطقه، به صورت یک ارزش طبیعی مدنظر قرار گرفته است.
تالاب انزلی:این تالاب ازنظر ملی و بینالمللی و به لحاظ ارزشهای علمی، فرهنگی، تاریخی، چشم اندازها و مناظرطبیعی و از نظر زیبائی شناسی و ارزشهای اقتصادی-اجتماعی، بسیار حایز اهمیت است که ازجمله سایتهای با ارزش منطقه محسوب میگردد. یکی از ویژگیهای تالاب انزلی، ایجاد فضایی مناسب برای پرندگان آبزی و کنار آبزی است که باعث شده است، این گونه پرندگان برای تغذیه، لانه سازی و زادآوری در این تالاب آشیانه سازی کنند، بطوری که از مجموع ۱۴۰ گونه پرنده مهاجر در ایران، ۷۷گونه از پرندگان مهاجر به تالاب انزلی مهاجرت میکنند؛ که این موضوع نیز زیبایی خاصی به این تالاب داده است و باعث گردیده که هر ساله خیل عظیمی از گردشگران داخلی و خارجی را به خود جذب نماید. تالاب انزلی به خاطر زیبایی بی نظیر و همجواری آن با جنگل و رودخانه، قابلیت زیادی برای فعالیتهای گردشگری دارد، بدین لحاظ در برنامه ریزی گردشگری منطقه نقش ویژهای برای آن در نظر گرفته شده است.
دریای خزر و سواحل زیبای آن:بزرگ ترین دریاچه جهان که در اصطلاح آن را دریا مینامند، دریاچه خزر میباشد. دریاچه خزر از دریاچه سوپریروپین که دومین دریاچه بزرگ دنیاست ۵ برابر وسیع تر است و توسط ۵ کشور ایران، آذربایجان، روسیه، قزاقستان و ترکمنستان احاطه شده است. سواحل بکر و ماسهای این دریا به همراه غلظت کم نمک آب آن محیط مناسبی جهت شنا و دیگر تفریحات، بوجود آورده است، این دریا به عنوان اصلی ترین مکان گردشگری و توریستی استان گیلان مطرح باشد که همه ساله میلیونها گردشگر داخلی و خارجی را به خود جذب مینماید. این دریا همچنین از نظر ارزشهای اقتصادی و بیولوژیک نیز بسیار با اهمیت است، که مهمترین آنها عبارتند از:
-منابع نفت و گاز دریای خزر؛ کارشناسان، دریای خزر را بعد از خلیج فارس و سیبری به عنوان سومین منطقه دارای ذخایر عظیم نفتی و گاز جهان معرفی نمودهاند.
-در دریای خزر ۱۱۴ گونه ماهی و ۶۳ زیرگونه موجود است که از مهمترین آنها میتوان به ماهیهای آزاد، کپور، سفید و…
– دریاچه خزر یکی از منحصر به فردترین اکوسیستمهای آبی جهان است که محیطی مناسب برای زندگی و رشد مرغوب ترین ماهیهای خاویاری جهان میباشد.
ماموریتهای خاص این منطقه عبارتند از: عمران و آبادانی و ارائه خدمات عمومی و رشد و توسعه اقتصاد، جذب سرمایهگذاری خارجی و داخلی، ایجاد اشتغال سالم و مولد، تنظیم بازار کار و کالا، تشویق تولید و صادرات کالا، ورود و حضور فعال در بازارهای منطقهای و جهانی، جذب فناوریهای جدید و انتقال علم و دانش فنی به عوامل تولید داخلی همسو با توسعه علمی و فناوریهای جهان، تسریع در فرآیندهای تجاری، اقتصادی و فناوری با ایجاد بستر مناسب جهت انجام آزمایشی طرحها و تعمیم آن به سراسر کشور.
منطقه ویژه اقتصادی بندر نوشهر اولین منطقه آزاد در استان مازندران خواهد بود که مدتها در انتظار اعلام و تصویب آن بوده است.
۶٫منطقه آزاد اروند:
منطقه آزاد اروند در شمال غربی خلیج فارس به وسعت ۱۷۲ کیلومتر مربع در محل تلاقی دو رودخانه اروند رود و کارون واقع است و دارای مرز مشترک میان کشورهای عراق و کویت میباشد این منطقه با داشتن ظرفیتی از قبیل حمل و نقل جادهای، ریلی، دریایی و هوایی از اهمیت ویژهای برخوردار است. موقعیت ویژه جغرافیایی منطقه آزاد اروند و نقش کانالهای ترانزیتی و استراتژیکی آن در تلاقی مسیرهای تجارتی و دسترسی آسان به راههای آبی بینالمللی و همچنین مجاورت با دومین استان بزرگ عراق، بصره، که دروازه ورود تجارت به عراق و سپس مدیترانه محسوب میشود و وقوع بر محور راههای زیارتی عتبات، توجه روزافزون به این منطقه را به عنوان یک مکانیزم زیربنایی توسعه و انگیزش ارتباطات فرامنطقهای و جلب عبور و مرور ترانزیتی، آشکار میسازد.این منطقه در سال ۸۴ راهاندازی شد. از اراضی این منطقه، ۸۶۰۰ هکتار به فعالیتهای صنعتی و ۴۸۰۰ هکتار به سایر بخشها در زمینهٔ بازرگانی، گردشگری و اداری و۳۸۰۰ به بخشهای بندری، انبارداری و ترانزیت اختصاص یافته است.
۷٫منطقه آزاد ماکو:
هیئت وزیران در جلسه مورخ ۵/۱۰/۱۳۸۹ بنا به پیشنهاد شماره ۵۱۰/۱۰/۸۹۲ مورخ۲۰/۹/۱۳۸۹ شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و ویژه اقتصادی و به استناد بند «ب» ماده (۴) قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی جمهوری اسلامی ایران ـمصوب ۱۳۷۲ ـ اساسنامه سازمان منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی ماکو را به تصویب رساند. شهرستان ماکو در شمال غربی ایران (استان آذربایجان غربی) قرار گرفته که از شمال به رودخانه قره سو و کشور ترکیه، از شرق به رودخانه ارس و جمهوری آذربایجان (خود مختاری نخجوان) و از مغرب به جمهوری ترکیه و از جنوب به شهرستان خوی محدود است. شهر ماکو در درهای بنا شده که رودخانه زنگبار از آن میگذرد و شهر را به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم میکند. قسمت جنوبی شهر در دامنه کوه سبد قرار گرفته و آبادی چندانی ندارد ولی بخش شمالی آن آبادتر و بزرگتر است.
این شهر از لحاظ طبیعی موقعیت خاصی دارد. شهر از طرف شمال و جنوب کوهستانی است و از جانب غرب و شرق به جلگههای قلعه دره سی و چای باسار منتهی میگردد. ماکو با برخورداری از تمدن کهن و آثار تاریخی غنی و جاذبههای متعدد فرهنگی و طبیعی به عنوان یکی از قطبهای مهم گردشگری توان بالقوه فراوانی در بهرهگیری از صنعت گردشگری دارد شرایط آب و هوایی مناسب، پوشش گیاهی، رودها، چشمهها، غارها، آبشارها، قلعهها و دژها، گونههای مختلف گیاهی و جانوری، اماکن و ابنیه تاریخی، صنایع دستی، و باغات اطراف شهر، جلگهها و دامنههای پر از گلهای وحشی، دست بافتههای عشایر، لباسهای رنگی، محلی و از همه مهم تر مردم خونگرم و مهمان نواز زمینه مناسبی برای جذب مسافران و جهانگردان و ایجاد مراکز تفریحی خدماتی را فراهم آورد.
مشکلات مناطق آزاد در ایران
بررسی مناطق آزاد تجاری-صنعتی و مقایسه آن با اهداف تاسیس این مناطق در طول بیش از یک دهه در ایران (دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد، ۱۳۸۴)، نشان میدهد که برخی از اهداف مورد نظر تحقق نیافته و مشکلاتی پیش آمده است؛ و این مشکلات عبارتند از:
-تعیین نه چندان اصولی اهداف مربوط به ایجاد مناطق.
-محرومیت مناطق با وجود هزینههای انجام شده.
-عدم اولویت بندی نیازهای هر منطقه.
-کمبود تسهیلات بیمهای و بانکی.
-عدم مکان یابی صحیح.
-نبود امکانات زیربنایی.
-سوء استفاده قاچاقچیان از این مناطق، به سبب نبود ابزارهای کنترلی لازم.به سبب نبود ابزارهای کنترلی، مناطق آزاد مورد سوء استفاده قاچاقچیان کالا قرار گرفته و بر مشکلات قبلی افزوده شده است. «در حال حاضر به دلیل وجود دو گمرک و نبود ابزارهای کنترلی لازم، مناطق آزاد به صورت یک پایگاه قاچاق کالا به داخل کشور تبدیل شدهاند.»
در سالهای اخیر، بسیاری از منتقدان به مدیریت مناطق آزاد تاختهاند و گفتهاند که این مناطق عملا به مبادی قاچاق در ایران تبدیل شده است.
دولتها سیاستهایی را اتخاذ کردهاند که نافی هدف مناطق آزاد باشد و عملا باعث افزایش قاچاق در این مناطق شدهاند. بر اساس ماده ۱۷ قانون مقررات صادرات و واردات، سه منطقه آزاد تجاری کیش، چابهار و قشم، عرضه خردهفروشی کالا را برای مسافران این مناطق آزاد گذاشته بود، از این رو، کسانی که امکان سفر به این مناطق آزاد را میداشتند قادر بودند به راحتی به کالاهای سبک و به ویژه پوشاک و البسه دست پیدا کنند. طبق ماده ۱۷ قانون مقررات صادرات و واردات، مسافری که وارد کشور میشود، علاوه بر وسایل شخصی میتواند تا سقف مصوب هیئت وزیران با معافیت از حقوق گمرکی و سود بازرگانی کالا وارد کند. اما اتفاق دیگری رخ داده است که امکان ورود انواع کالا از مناطق آزاد تجاری را گسترش و نیز قاچاق را برای قاچاقچیان سهلتر خواهد کرد.
دولت دهم در مقطعی از دوران خود، به یکباره تصمیم گرفت چهار منطقه آزاد اقتصادی دیگر به مناطق آزاد فعال کشور اضافه کند. مصوبه دولت در خصوص ایجاد مناطق آزاد خرمشهر، ارس، ماکو و انزلی توسط معاون اول وقت رئیسجمهوری ابلاغ شد، براساس این مصوبه هیئت وزیران قانون یکسانسازی خردهفروشی در چهار منطقه آزاد خرمشهر، ارس، ماکو و انزلی به اجرا درخواهد آمد و به این ترتیب، خرید و عرضه هر نوع کالا برای مسافران به این مناطق آزاد خواهد شد. در این صورت، کسانی که امکان سفر به مناطق آزاد کیش و قشم و چابهار به دلیل مسافت راه و نیز هزینههای سفر برایشان سخت و تا حدودی غیرممکن بود، با طی مسافت کوتاهی به مناطق شمال و شمال غربی ایران و در کمترین زمان، به بازارهای مناطق آزاد ایجادشده دست پیدا کردند و با توجه به این مصوبه، امکان خرید و انتقال کالا از این مناطق به تهران و دیگر شهرهای کشور را داشتند. این اقدام موجب خوشحالی اهالی ساکن در این مناطق آزاد و نیز نمایندگان مردم آن در مجلس شورای اسلامی شد اما قاچاق کالاهای سبک مانند پوشاک را افزایش داد.
کالایی که واردات آن به ایران با محدودیت مواجه است، از دوبی به صورت قاچاق وارد میشود در حالی که برای امارات اصلا قاچاق به حساب نمیآید. اما از آن سو، هر کالایی برای این که از کیش به داخل ایران وارد شود باید تشریفات گمرکی آن انجام شود که این اتفاق در بسیاری از مواقع رخ نمیدهد. به این ترتیب، جزیره کیش به محلی برای قاچاق کالا تبدیل میشود. انتقادها به مناطق آزاد و به طور ویژه کیش و قشم تا جایی بالا گرفته است که جامعه بازاریان و بازرگانان کیش، در پاسخ به انتقادها اعلام کرده است: «نادیده گرفتن دهها بندرگاه غیرمجاز و بازارچههای مرزی که به وفور در غرب و اطراف کشور تاسیس و در حال حاضرمعبر ورود انواع کالای قاچاق و بدون کیفیت مصرفی شدهاند، پاک کردن صورت مسئله و همچنین فراموش کردن نقش مؤثر و کلیدی مناطق آزاد در اشتغالزایی و توسعه این مناطق در چند سال گذشته است.»
لایحه مناطق آزاد ارائه شده دولت
براساس این لایحه که شهریور ۹۵ که یک فوریت آن در مجلس به تصویب رسید به دولت اجازه داده می شد در استان های هرمزگان (جاسک)، بوشهر (بوشهر)، ایلام (مهران)، اردبیل (اردبیل)، گلستان (اینچه برون)، کردستان (بانه – مریوان) و سیستان و بلوچستان (سیستان) در محدوده جغرافیایی منطقه آزاد تجاری – صنعتی ایجاد کند که این پس از تصویب کلیات آن در صحن علنی مجلس امکان پذیر خواهد بود.
گلایه دولت از بی توجهی نمایندگان به لایحه مناطق آزاد
«عبدالمحمد زاهدی» استاندار کردستان در جلسه راهبردی اقتصاد مقاومتی در سنندج با اظهار گلایه از بی توجهی نمایندگان مجلس به مناطق کمتر برخوردار کشور افزود: این نوع نگاه به نفع منفعت ملی نیست و مجلس منافع ملی را در لایحه ایجاد مناطق آزاد رعایت نکرد و در نظر نگرفت.
او با اعلام اینکه اگر مناطق آزاد در کشور مشکل دارد باید قانون آن اصلاح شود و این ربطی به تعداد مناطق آزاد ندارد گفت: اگر مناطق آزاد در برخی از نقاط کشور با مشکل روبرو شده است دلیل نمی شود که دیگر نقاط کشور از داشتن مناطق آزاد بی بهره شوند.
در همین رابطه «اکبر ترکان» دبیر شورای عالی مناطق آزاد کشور در جریان سفر به شهرستان مرزی مریوان در بازدید از مرز رسمی باشماق این شهرستان، استان کردستان و دو شهرستان بانه و مریوان را دارای استعداد و ظرفیت بسیار خوبی برای ایجاد منطقه آزاد دانست و افزود: دولت اصرار بر ایجاد منطقه آزاد در کردستان دارد و در مجلس یازدهم بازهم این موضوع را پیگیری می کند.
«ترکان» در ادامه مرز رسمی باشماق مریوان را یکی از مرزهای موفق کشور دانست و گفت: مبادلات سالانه پنج میلیارد دلاری کالا از طریق این مرز نشان دهنده موفقیت مرز باشماق است.
او مزیت عمده مرز باشماق مریوان را مکان مناسب و طبیعت بکر و زیبای آن دانست و اظهار کرد: این منطقه از لحاظ گردشگری نیز نمونه است و پتانسیل تبدیل به منطقه آزاد تجاری صنعتی را دارد.
«ترکان» طبیعت زیبا و جاذبه های گردشگری منطقه مریوان و بانه را در تبدیل این منطقه به عنوان منطقه آزاد تجاری صنعتی نمونه در کشور موثر دانست و افزود: این دو شهرستان به دلیل جاذبه های گردشگری و طبیعت زیبا می تواند منطقه آزاد نمونه ای در کشور باشد.
او در ادامه خواستار حذف بروکراسی اداری و تسهیل فرآیندهای مربوط به تجارت و مبادلات اقتصادی در مرز رسمی باشماق مریوان شد و بر آسان کاری در زمینه تجارت و ورود و خروج کالا تاکید کرد.
مرز باشماق مریوان سال ۸۵ براساس مصوبه هیات دولت وقت به مرز رسمی تبدیل شد و اکنون تمام عملیات واردات، صادرات و ترانزیت کالا در استان کردستان از طریق این مرز صورت می گیرد و در حال حاضر تنها مرز رسمی استان کردستان است.
منبع : کرپرس