کویت و ماموریتی برای میانجگری

کشوری که سال گذشته در حمایت از سعودی‌ها سفیر خود از تهران را فراخواند و روابط خود را با ایران را تا حد محسوسی کاهش داد، اکنون به عنوان میانجگر میان ایران و سعودی ها با مقامات ایران به گفتگو نشست اما مسئله اینجاست که اگر این مییانجگری از سوی ایران پذیرفته هم باشد چقدر موثر خواهد بود ؟

به گزارش مدار شرقی ـ جعفر تکبیری، سفر وزیر امورخارجه کویت به تهران در حالی صورت گرفت که بیش از یک سال از قطع و کاهش روابط دیپلماتیک اعراب حاشیه خلیج فارس با جمهوری اسلامی ایران می‌گذشت. سفری که نشان دهنده علاقه مجدد اعراب برای از سرگیری رابطه با ایران است و پیام رسان این علاقه کسی نبود جز وزیر امورخارجه کویت.
کشوری که سال گذشته در حمایت از سعودی‌ها سفیر خود از تهران را فراخواند و روابط خود را با ایران را تا حد محسوسی کاهش داد. به نحوی که سفیر وزیر خارجه این کشور، نخستین تماس رسمی میان ایران و کویت پس از موضوع حمله به مراکز دیپلماتیک عربستان در تهران و مشهد بود؛ اکنون دستگاه دیپلماسی این کشور خبر از بهبود روابط میان ایران و کشورهای حوزه خلیج فارس را می دهد که نشان از تلاش این کشور کوچک منطقه برای ایفای نقش جدید میان دو کشور بزرگ منطقه است؛ نقشی که هنوز ایران آن را کامل نپذیرفته است.
روز گذشته سخنگوی دستگاه دیپلماسی ایران به صراحت اعلام کرد که ایران برای روابط دیپلماتیک خود با کشورهای دیگر نیازی به میانجگر ندارد و سفر وزیر خارجه کویت را در چارچوب روابط دو جانبه تعریف کرد اما ایران هم این را خوب می داند که کشوری عربی کویت بیشتر از شیخ نشینان منطقه به دنبال دوستی با ایران و رفع اختلافات است.
امیر کویت جزو نخستین رهبرانی بود که با روی کار آمدن دولت روحانی، خود را به تهران رساند تا دست دوستی خود را به سمت مقامات ایرانی دراز کند و از فصل جدید رابطه میان ایران و کشورهای جنوبی خلیج فارس پرده برداری کند. حال بعید نیست که سفر اخیر وزیر خارجه کویت بار دیگر زمینه ساز بروز تحرکاتی تازه میان ایران و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بشود. کما اینکه مقامات کویتی بارها تاکید کرده‌اند که در این سفر پیامی مهم را به مقامات ایرانی تسلیم کرده‌اند و ایرانی‌ها نیز از این پیام استقبال کرده‌اند. اگرچه مسئولان وزارت خارجه کشورمان می‌گویند که این سفر در چارچوب مراودات عادی میان طرفین صورت گرفته است.

عربهای میانجی

اما این برای نخستین بار نیست که یک کشور عربی، میانجی تخاصم ایران و با کشورهای دیگر می‌شود.
درست در روزهای پایانی دولت محمود احمدی نژاد که مذاکرات هسته‌ای میان ایران و گروه ۱+۵ به بن بست خورده بود و هر روز رسانه‌ها از طرحی تازه برای گزینه نظامی علیه ایران سخن به میان می‌آوردند، ناگهان فرستادن یک پیام از جانب عمانی‌ها برای مقامات کشورمان آن هم از یک کانال عجیب (رئیس وقت شرکت ملی نفت کش) مذاکرات غیر رسمی میان ایران و آمریکا به میزبانی عمان را شکل داد. مذاکراتی که سرانجام آن موافقت برای از سرگیری مذاکرات میان ایران و غرب شد و سرانجام آن چیزی جز موافقت نامه موقت ژنو و در نهایت برجام نبود… شاید همین دلیل بود که باعث شد نخستین میهمان رسمی روحانی در کاخ ریاست جمهوری، پادشاه عمان باشد. فردی که آمده بود تا بار دیگر بر ادامه روند مذاکرات با روی کار آمدن دولت جدید تاکید کند.
حال بار دیگر با افزایش تنش‌ها میان ایران و کشورهای عربی به ویژه عربستان آن هم در موضوعی مهم به نام جنگ سوریه، بعید به نظر نمی‌رسد که کویت نیز این بار بخواهد به عنوان میانجی میان ایران و اعراب به ویژه عربستان عمل کند.

چرا کویت؟

اما شاید سوال اصلی این باشد که چرا کویت برای این ماموریت انتخاب شده است. پاسخ بسیار شفاف و روشن است. کویت روابط بسیار حسنه‌ای با همسایه خود عربستان به عنوان بزرگترین معارض ایران در منطقه خلیج فارس دارد. روابطی که حتی باعث شده این دو کشور با یکدیگر مانور مشترک نظامی برگزار کنند و اتباع آنها به راحتی تعطیلات آخر هفته خود را در شهرهای کشور مقابل سپری کنند.
در سوی دیگر اگرچه کویت در حمایت از عربستان روابط دیپلماتیک خود با ایران را کاهش داد اما به نظر می‌رسد که آنان حمایت ایران در ماجرای تسخیر کویت توسط عراق را فراموش نکرده‌اند. ماجرایی که در آن ایران به رغم شیطنت‌های کویتی‌ها در جریان جنگ هشت ساله، به عنوان اولین کشور مسلمان آن را محکوم کرد و از هزاران پناهجوی کویتی در شهرهای کناری اروند رود پذیرایی کرد.
بنابراین کویت به خوبی می‌تواند این نقش را ایفا کند.

اختلافات ریشه دار ایران و سعودی ها

اما در این بین واقعیتی مهم که ناظران بین المللی نیز بارها بر آن تاکید کرده‌اند، خصومت ریشه دار میان ایران و عربستان است. خصومتی که لازمه آن گفتگوهای بلند و دقیق برای حصول یک توافق پایدار است. جنگ یمن، موضوع سوریه، موضوع عراق و موضوع لبنان و حمایت‌های متضاد ایران و عربستان از طرف‌های درگیر در این کشورها تنها بخش کوچکی از این تخاصم است. این در حالی است که به نظر می رسد اوج خصومت میان این دو قطب بزرگ جهان اسلام بر سر مسائل دوجانبه است.
درست پس از فاجعه منا و شهادت ۴۶۴ حاجی ایرانی و واقعه اعدام شیخ نمر روحانی برجسته شیعه در عربستان بود که اعتراضات در ایران علیه سعودی‌ها بالا گرفت و این اعتراضات تا آنجا پیش رفت که عده‌ای به اماکن دیپلماتیک عربستان در تهران و مشهد حمله کردند. حمله‌ای که بهانه‌ای برای عربستان شد تا نه تنها روابط دیپلماتیک خود را با ایران به طور کامل قطع کند، بلکه با تحریک دیگر کشورهای عربی آنان را مجبور به پیروی از خود و قطع کامل روابط با جمهوری اسلامی کرد.
به این روند باید موضوع هتک حرمت دو نوجوان ایرانی در فرودگاه جده توسط ماموران سعودی را نیز باید اضافه کرد که اگرچه نزدیک به دو سال از این واقعه تلخ می‌گذرد اما تا امروز به یک نتیجه مشخص نرسیده است. همچنین از نکات مهم دیگر در موضوع روابط ایران و عربستان، موضوع حمایت حاکمان این کشور از اپوزیسیون ایرانی است. جائی که در آن مقامات و شاهزاده‌های سعودی به گروهک تروریستی منافقین کمک مالی می‌کنند، در میتینگ‌های آنان شرکت می‌کنند و با تطهیر چهره آنان، به این جماعت هویت می‌بخشند.

بنابراین با مرور تمام آنچه که گفته شد، باید این ادعا را پذیرفت که شرایط عادی سازی روابط عربستان با ایران بسیار متفاوت از سایر کشورهای حوزه خلیج فارس است و باید منتظر ماند و دید که آیا کویت نیز می‌تواند همچون عمان نقش خود را در پایان دادن به معارضات ایران و رقبایش به خوبی ایفا کند یا خیر؟
پاسخ به این سوال را می‌توان در روزهای آینده مشاهده کرد. روزهایی که قرار است مقامات ایرانی برای رایزنی با سعودی‌ها برای از سرگیری اعزام حجاج ایرانی به این کشور مذاکره کنند.