چشم‌اندازهای مبنایی عربستان در سیاست‌های بن سلمان

به گزارش مدار شرقی،  رسانه‌ای شدن و مورد توجه قرار گرفتن عربستان سعودی در این روزها مرهون اقدامات است که محمد بن سلمان پیش قراول و طلایه‌دار آن است. به‌ طوری‌ که این فعالیت‌های بدون مرز ولیعهد سعودی در عرصه‌های داخلی و خارجی موجب شده است که توجه‌ها به سمت و سوی اعمال و افعالی که وی در دو حوزه مزبور انجام می‌دهد، معطوف شود. از این رو با عنایت به دامنه وسیع تغییرات طراحی شده از سوی محمد بن سلمان، واکاوی فرصت‌های مورد انتظار و چالش‌های پیشامدی در حوزه سیاستگذاری‌های امنیتی در این دو عرصه از اهمیت بالایی برخوردار است.

به نوشته روزنامه اعتماد، در واقع تحلیل و بررسی دغدغه‌های امنیتی مقامات سیاستگذار و تصمیم‌گیر سعودی در ذیل تحولات موجود در دوگانه داخل و خارج سعودی از جمله مواردی است که می‌تواند چشم‌اندازهای مبنایی سعودی را از دست یازیدن به موضع‌گیری‌های اخیر را تا اندازه‌ای روشن سازد.

عرصه داخلی؛ اقدامات چالشی و تلاش برای فرصت‌سازی

چالش‌آفرینی در عرصه داخلی با کلید خوردن موضوع اقدامات اصلاحی در سعودی با ظهور محمد‌بن سلمان در صحنه سیاست سعودی مطرح شد. در واقع رونمایی از سند چشم‌انداز اقتصادی ۲۰۳۰ توسط محمد بن سلمان در چند سال گذشته، آغازی برای تاریخ‌سازی تحول‌گرایانه در سعودی شد. اگرچه در آغاز این روند اقتصادی در قالب چشم‌انداز غالبا با دیده تردید بدان نگریسته می‌شد اما با گذشت زمان و انحصارطلبی محمد بن سلمان در عرصه قدرت سعودی بر همگان روشن شد که سند چشم‌انداز اقتصادی و پروژه موسوم به ابرشهر نئوم و دیگر ملزمات آن، ابزاری بوده است که در خدمت اهداف ولیعهد کنونی طراحی شده است.

در واقع از نظر تحلیلگران و کارشناسان، اقدامات اقتصادی محمد‌بن سلمان با جایگاه کنونی وی در به دست آوردن مقام ولیعهد سعودی در گذشته و تثبیت آن در آینده مرتبط است. به طوری که تلاش‌ها برای رفرم‌های وسیع اجتماعی، فرهنگی، عرفی، مذهبی در زمینه جلب افکار عمومی سعودی نسبت به خود در زمینه افزایش مقبولیت‌های اجتماعی می‌تواند گزاره عدم مشروعیت محمد بن سلمان که از نظر مخالفان وی در خاندان سعودی فاقد صلاحیت‌های لازم برای تصدی بر کرسی پادشاهی است را خنثی سازد و حتی خواهد توانست اتمسفر و فضای درونی و پر التهاب مورد انتظار از آینده سیاسی وی را با حمایت‌های گروه‌ها و اقشار اجتماعی در سعودی از زنان و جوانان را به نفع ولیعهد تغییر دهد.

اگرچه انتخاب رویکردهای امنیتی و به خدمت در آوردن آنها توسط ولیعهد سعودی و نیروهای تحت فرمان وی، موجب شکل‌گیری روندهای از حذف و کنترل شده و هزینه‌های سنگینی را بر محمد بن سلمان محتمل خواهد ساخت، با این حال می‌تواند دامنه مانور و حیطه تسلط دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی دولتی را که در وابستگی بی‌قید و شرط محمد بن سلمان قرار دارند افزایش دهد. به ‌طوری ‌که سیاست امنیتی محدود‌سازی مخالفان داخلی، فرصت آزمون و خطای طرح‌ها و برنامه‌های سیاستگذاری شده محمد بن سلمان با رویکرد امنیت‌زایی را فراهم خواهد کرد. از سوی دیگر نیز رویکرد راهبردی مزبور به این امر خواهد انجامید که محمد بن سلمان با جسارت و جرات بیشتری به انجام برنامه‌های اصلاحی در داخل با الگوهایی امنیتی بپردازد.

با وجود آنچه در بخش مربوط به فرصت‌ها و نقاط قوت سیاستگذاری‌های امنیتی در خلق تحدید‌ها و امکان‌های مبتنی بر نظارت‌های ساماندهی شده از سوی محمد بن سلمان و حلقه معتمد وی گفته شد، باید بیان داشت که کاستی‌ها و چالش‌های به مراتب خطرناکی نیز پیرامون اینگونه فضاسازی‌های امنیتی‌– پلیسی وجود دارد که می‌تواند نتیجه معکوس را برای کادر ولیعهد در حول برنامه‌ها و اهدافش ایجاد کند. به طوری که درگیر شدن با مراکز اصلی قدرت سعودی از خاندان سعودی که شامل بزرگان و شاهزادگان آن از نسل دوم و سوم تا صدور احکامی مبتنی بر منسوخ کردن اصول و آداب عرفی نشات گرفته از باورهای وهابیت که باید محدودیت‌های مذهبی برای علما و ارکان‌های تبلیغی و حفاظتی وهابیت را نیز بدان اضافه کرد، دالی بر وجود نارضایتی‌هایی گسترده و نهفته‌ای است که با اقدامات ولیعهد شکل گرفته و به وجود آمده‌اند؛ از این رو مراکز مذکور که در این راستا تحقیر و ضعیف شده‌اند به مثابه آتش زیر خاکستر بوده و با مهیا شدن کوچک‌ترین خللی در نحوه نظارت‌ها بر آنها به سوی ولیعهد یورش برده و او را به مسلخ انتقام‌جویی‌های کم‌نظیری خواهند کشاند. و این همان چیزی است که محمد بن سلمان را از آینده خود هراسان ساخته است؛ به‌ طوری ‌که در راستای مرتفع کردن و عبور موفقیت‌آمیز از این چالش‌ها و تهدیدات، محمد بن سلمان با چشم‌اندازهای آینده‌نگرانه در این باره، تلاش‌های همه‌جانبه‌ای را برای پیوند امنیت داخلی به امنیت منطقه‌ای یا خارجی سعودی در قالب اتحادها و ایجاد روابط دوجانبه با دیگر کشورها زده است که در بخش دیگر به طور ویژه بدان پرداخته می‌شود.