سیاست منطقهای ترکیه به چه سمتی میرود ؟
اکثر تحلیل گران سیاسی بر این موضوع اذعان دارند که پیروزی مجدد رجب طیب اردوغان در انتخابات ۲۴ژوئن بر سیاستهای منطقهای ترکیه تاثیرگذار خواهد بود و وی با اقتدار و اعتماد به بنفس بیشتری در تصمیمات منطقهای قدم خواهد برداشت تا سیاستهای خود را عملی کند. این در حالی است که سیاست کلان این کشور […]
اکثر تحلیل گران سیاسی بر این موضوع اذعان دارند که پیروزی مجدد رجب طیب اردوغان در انتخابات ۲۴ژوئن بر سیاستهای منطقهای ترکیه تاثیرگذار خواهد بود و وی با اقتدار و اعتماد به بنفس بیشتری در تصمیمات منطقهای قدم خواهد برداشت تا سیاستهای خود را عملی کند. این در حالی است که سیاست کلان این کشور از زاویه منافع ملی مشاهده میشود . بر این مبنا سیاست خارجی جمهوری مدرن ترکیه که منبعث از هویت اسلامی، ترکی و با ترکیبی از اصول لیبرال دموکراسی است، همواره بر مبنای منافع ملی و ارزشهای موجود در کشور تدوین و اجرا میشود.
به گزارش مدار شرقی، ترکیه کشوری با اهمیت ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی از تاثیرگذاری ویژهای در معادلات منطقه خاورمیانه برخوردار است . این کشورکه تا قبل از جنگ جهانی اول قدرت حاکم بر منطقه بود امروزه با به قدرت رسیدن اسلام گرایان مدرن به دنبال احیا نقش از دست رفته خود میباشد . این هدف بعلاوه متغییرهای جهت دهنده به سیاست منطقه ای: پل آسیا به اروپا ، عضویت در ناتو، پسا اسلامگرائی ، حامی اخوانالمسلمین ، سیاست نوعثمانیسم و مساله آب (متغیرهایی جغرافیائی، نظامی، ایدئولوژیکی ، سیاسی و زیست محیطی) در شکلگیری سیاست منطقهای این کشور تاثیر گذار خواهد بود. از طرفی، ترکیه کشوری است که سیاست خارجیاش در چارچوب منافع ملی تدوین و اجرا می شود . هر جا که منافع کشور به خطر بیافتد عذرخواهی میکند ، مورد روسیه و هرجا که منفعت برایش ایجاب میکند به جهان اسلام پشت میکند ، مورد اسرائیل. لذا همچنانکه با تل آویل رابطه استراتژیک دارد به مردم فلسطین هم توجه ویژهای نشان میدهد. در همین راستا ، در رابطه با سوریه، دولت ترکیه برای حفظ منافعش هم با ایران و روسیه متحد شده و هم با ائتلاف غربی و مخالفان بشار اسد هم گام شد.
سوریه همسایه ترکیه از کشورهای منطقه خاورمیانه است که در شکلگیری سیاست منطقه ای آنکارا تاثیر زیادی دارد به ویژه بعد از به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه و اجرای سیاست نوعثمانیسم و البته بحران سیاسی در سوریه . سیاست منطقه ای آنکارا که بر مبنای سیاست تنش زدائی با همسایگان رقم خورده بود با بحران سوریه ، به سیاست مداخله گرائی (حضور در عفرین ، منبج ، الباب و همکاری با ارتش آزاد سوریه ) تغییر یافت ، چنانکه یکی از موارد اختلاف با داوود اوغلو شد و باعث کنار گذاشتن وی از ساختار سیاسی دولت اردوغان . اما به باور رئیس جمهور ترکیه دخالت این کشور در سوریه به دلیل مبارزه با تروریسم ( داعش و پ. ک.ک) و جلوگیری از نفوذ ناسیونالیسم کردی به مرزهای ترکیه میباشد . در همین راستا، رجب طیب اردوغان در کنگره حزب عدالت و توسعه ( ۲۰۱۸) در سخنانی گفت که برای مبارزه با تروریسم برداشتن هیچ گامی بدون نقش و حضور ترکیه در سوریه امکان پذیر نخواهد بود. همچنین در نشست آستانه که توافقی میان ایران ، ترکیه و روسیه در رابطه با آینده دولت گرفته شد، مشخص گردید که ترکیه در آینده این کشور نقش مهمی هم در همکاریهای اقتصادی و هم معادلات امنیتی خواهد داشت. به این ترتیب اکنون اولویت سیاست منطقهای ترکیه ابتدا درمهار کردهای سوریه والبته دست یافتن به بازار این کشور- این مساله باعث رشد اقتصادی در داخل ترکیه خواهد شد- است.
ایران و روسیه از دیگر همسایگان ترکیه هستند که علاوه بر همکاریهای گسترده سیاسی، امنیتی و اقتصادی – مبارزه با تروریسم و سرمایهگذاریهای کلان اقتصادی در بخش انرژی، کالا و توریسم – رقیب یکدیگر در منطقه هستند.ترکیه رقیب منطقهای ایران است و نگران نفوذ بیشتر این کشور در خاورمیانه و آسیای میانه و قفقاز است.
عدم حمایت ترکیه از تحریم های آمریکا علیه ایران با عث ناخرسندی آمریکا و اسرائیل گشته است ، چنانکه شاهد رفت وآمدهای دولت مردان آمریکا به آنکارا هستیم. اما اردوغان در سخنان اخیر خود اعلام کرده که ایران شریک راهبردی ترکیه میباشد و با این کشور همکاری خواهد کرد . قابل ذکر است که تهران رقیبی است که آنکارا تمایلی ندارد در معادلات منطقه و در بازی قدرتهای جهانی در گرفتن امتیازها از این کشور عقب بماند و به سیاست منطقهای اش آسیبی برسد. اینگونه است که سیاست آنکارا در آینده با افزایش نفوذ در عراق و سوریه، گسترش همکاریهای سیاسی و اقتصادی با ایران و اسرائیل و البته عدم دسترسی کردها و ایران به دریای مدیترانه است. به باور نویسنده “بروکینگز” آنکارا نفوذ و قدرت نیروهای شیعه حامی ایران در عراق، حزبالله در لبنان و پشتیبانی از دولت اسد درسوریه را به عنوان عناصری از تلاش ایران برای تثبیت یک کمربند نفوذ که تا مدیترانه گسترش می یابد، تلقی میکند و نگران است، این منبع نفوذ منجر به آسیب به منافع منطقهای ترکیه شود.
به این ترتیب ترکیه اگر بخواهد به عنوان کشوری تاثیر گذار و قویتر در منطقه حضور یابد، باید در داخل کشور- با توجه به تحولات ساختاری صورت گرفته – به یک اجماع بین احزاب سیاسی ، مسلمانان و سکولارها ، کردها و ترکها دست یابد تا روند دمکراتیزاسیون عمیقتر گردد و جامعه مدنی قوی شکل گیرد . این مساله حتما با حمایت گسترده بین المللی همراه خواهد شد وآنکارا را در راستای اهداف منطقهای موفقتر خواهد کرد. در واقع وجود یک جامعه منسجم – باتوجه به اینکه مرزهای جنوبی ترکیه تنش آلود است و امکان جنگ و درگیری در آن میباشد – برسیاست منطقهای آن تاثیر گذار خواهد بود . در مجموع دولتمردان حزب عدالت و توسعه در راستای سیاست نوعثمانیسم تلاش میکنند در آینده به یک محور مهم بین المللی تبدیل شوند تا قدرت چانه زنی و حضورشان در منطقه نسبت به دیگر قدرتها افزایش یابد.