سایه اتحاد تهران ـ دمشق بر مذاکرات صلح سوریه

نخست وزیر سوریه در حالی به تهران سفر کرده که کمتر از یک هفته به نشست سرنوشت ساز آستانه باقی مانده است. سفری که به نظر می‌رسد با هدف ایجاد هماهنگی‌های نهایی میان ایران و سوریه برای نشستن پشت میز گفتگو صورت می‌گیرد.

جعفر تکبیری ـ مدار شرقی، سفر « عماد خمیس» در حالی صورت گرفت که شواهد نشان می دهد، در طرف مقابل اتحادی نانوشته میان روس‌ها و ترک‌ها شکل گرفته تا از نقش ایران در سوریه کاسته شود. کشوری که از نخستین روزهای آغاز درگیری در سوریه به یاری دولت قانونی دمشق شتافت و در تمامی فراز و نشیب‌های بشار اسد و مردانش از وی حمایت کرد. اگرچه حضور عماد خمیس در تهران نیز این حقیقت را افشا کرد که علی رغم کمک غیر قابل انکار روس‌ها در باز پس گیری مناطق مختلف این کشور از چنگال مخالفان، دیدگاه دولتمردان دمشق همچنان به دیدگاه تهران به عنوان شریک استراتژیک دیرینه خود نزدیک تر است.
چرا اتحاد روسیه و ترکیه؟
حال سوال اصلی در این میان، علت شکل گیری اتحاد روسیه و ترکیه بر سر موضوع سوریه است؟ پاسخ به این سوال را باید در چند عنوان طبقه بندی کرد.
عنوان اول تلاش ترکیه برای نزدیک کردن دیدگاه روس‌ها به حکام ترکیه در موضوع سوریه است. بر این اساس، با توجه به اختلاف عمیق ترکیه با ایران در موضوع سوریه، تیم رجب طیب اردوغان می‌کوشد از طریق ارتباط بیشتر با دیگر بازیگر اصلی و تاثیر گذار جنگ سوریه، دیدگاه روس‌ها را به سمت خواسته‌های خود در سوریه جلب کند. این در حالی است که روس‌ها نیز برای پایان دادن به مخاصمه در سوریه،‌ تلاش زیادی کرده که تمامی کشورهای تاثیر گذار در جنگ را گرد خود جمع کند و نقشی همچون رهبر یک ائتلاف بین المللی را بازی کند. البته برخی دیگر از ناظران نیز با تائید ضمنی تلاش روسیه برای پایان مخاصمه در سوریه، معتقدند که ایران و روسیه طی یک تقسیم کار وظیفه پلیس خوب را بر عهده روس‌ها گذاشته اند و این کشور می‌کوشد با استفاده از چهره بین المللی خود و نفوذی که در عرصه جهانی دارد، دولت‌های مخالف بشار اسد را به پایان جنگ ترقیب کند.
عنوان دومی که باعث شده، دیدگاه‌های ترکیه و روسیه به یکدیگر نزدیک شود، موضوع پیروزهای اخیر بشار اسد و متحدانش در خاک سوریه است. این یک واقعیت غیر قابل کتمان است که ائتلاف عربی-غربی-ترکی در سوریه شکست‌های سختی را متحمل شده‌اند و گروه‌های مورد حمایت آنان اراضی زیادی را از دست داده‌اند. از این رو ترک‌ها با گردشی آشکار به سمت جبهه پیروز، می‌خواهند شریکی تاثیر گذار در آینده سوریه باشند. در این بین با توجه به اختلاف دیدگاه شدید ایران و ترکیه در جنگ سوریه، این یک روند طبیعی بود که ترک‌ها خود را به روسیه نزدیک‌تر و متمایل‌تر نشان دهند.
عنوان سوم، وحشت ترکیه از استقلال کردها در سوریه است. بر این اساس خبرهای متفاوتی از سوریه شنیده می‌شود که بشار اسد برای کوچک کردن جبهه معارضان خود تصمیم به ارائه خودمختاری به کردهای سوریه است. موضوعی که خبری تلخ برای ترک‌ها به وساطه نزاع دیرینه آنان با کردها است. بی شک شکل گیری یک کردستان مستقل در سوریه در کنار حضور کردستان عراق، روزهای سختی را برای ترکیه رقم خواهد زد و زمینه ساز افزایش قدرت کردهای ترکیه خواهد شد. از این رو ترک‌ها می‌کوشند به واسطه همپیمانی با روس‌ها و حضور در نشست آستانه عملا مانعی برای شکل گیری این منطقه خودمختار شود.
ایجاد هماهنگی میان ایران و سوریه
حال مقامات ایرانی با درک این تلاش‌های ترکیه و مشاهده نزدیک شدن دیدگاه‌های ترکیه و روسیه به یکدیگر، نخست وزیر سوریه را به تهران دعوت کرده‌ تا هماهنگی‌های نهایی را پیش از نشست آستانه با آنان انجام دهد. هماهنگی‌هایی که نتیجه اش شکل دادن به میز مذاکرات به نفع محور مورد حمایت ایران است. البته در این بین ایران قول ارائه مشوق‌های مختلفی را نیز به سوریه داده است. مشوق‌هایی که نتیجه آن استحکام بیشتر حکومت بشار اسد به عنوان همپیمان استراتژیک تهران خواهد بود.
حضور نخست وزیر سوریه در تهران و تلاش برای نزدیک کردن دیدگاه‌های مشترک به یکدیگر می‌تواند بازی احتمالی منفی ترکیه در مذاکرات آستانه را در هم شکند. این در حالی است که ایران نیز به واسطه روابط عمیقی که با روس‌ها دارد، از این امکان بهره می‌برد که روسها را نیز با روند شکل گرفته میان ایران و سوریه همراه سازد و صدای غالب در مذاکرات آستانه باشد.