خبرگزاری، گروه بین الملل– رضا عمویی: جنگ با داعش و تحولات سوریه و لبنان مدتها بود که لبنان را از کانون توجهات در خاورمیانه دور کرده بود، اما انتشار خبر استعفای غیرمنتظره نخست وزیر لبنان بار دیگر دوربین رسانهها و نگاه کارشناسان را متوجه لبنان کرده است.
کمتر از دو روز پس از آن که سعد حریری، نخست وزیر سابق لبنان در پارلمان این کشور حضور یافت، در جریان سفر به عربستان و دیدار با مقامات این کشور در ریاض استعفای خود را به صورت غیرمعمول اعلام کرد.
استعفای نخست وزیر لبنان به دستور ریاض
استعفای نخست وزیر لبنان نه در بیروت، پایتخت این کشور و یا در مقر رسمی کاخ نخست وزیری صورت گرفت، بلکه سعد حریری استعفای خود را از مقام نخست وزیری لبنان در ریاض پایتخت عربستان سعودی اعلام کرده است.
دوشنبه هفته گذشته بود که سعدحریری با لغو جلسه هیات دولت درباره قانون انتخابات که قرار بود در مقر نخست وزیری برگزار شود، به صورت شتاب زده و بدون اعلام قبلی به عربستان سفر کرد. خبرگزاری رسمی عربستان سعودی نیز گزارش داد که الحریری با «محمد بن سلمان» ولیعهد عربستان دیدار و گفتگو کرده است.
این سفر ناگهانی از آن جهت در محافل داخلی لبنان خبر ساز شد که همزمان با آن ثامر السبهان در صفحه توئیتر و نیز در مصاحبه با شبکه MTV لبنان مواضع تندی علیه حزب الله مطرح کرد. السبهان حتی تاکید کرد که «این سخنان موضع شخصی او نیست و روزهای آینده این را ثابت خواهد کرد».
یک هفته پیش از حریری نیز «سمیر جعجع» رهبر حزب «نیروهای لبنانی» و «سامی الجمیل» رهبر حزب «الکتائب» که هر دو از گروههای مخالف حزب الله لبنان به شمار میروند، به ریاض سفر کردند و حال سفر حریری به نظر میرسید در راستای سفر پیشین برخی مخالفان حزب الله به عربستان صورت گرفته باشد.
با این حال حریری بعد از بازگشت از ریاض در پارلمان بیروت حضور یافت، اما به یکباره در هفته جاری باردیگر به ریاض سفر و این بار در همان جا استعفای خود را همراه با اتهام زنی علیه ایران اعلام کرد. اعلام استعفای حریری از پایتخت عربستان حداقل اظهارات ثامر السبهان، وزیر مشاور پادشاه سعودی را به کرسی نشاند که در حملات هفته گذشته خود علیه حزب الله گفته بود این مواضع را به زودی ثابت خواهد کرد.
براین اساس در نخستین نگاهها مشخص شد استعفای نخست وزیر لبنان نه با صلاحدید یا توصیه عربستان بلکه با دستور مستقیم سعودیها صورت گرفته است. دستوری که برنامهریزی برای آن با دو سفر پیاپی حریری به ریاض و در نهایت اعلام استعفا در ریاض موضوعی کاملا بدیهی است.
چرا حریری استعفا داد
در عین حال این مسئله جای بررسی است در حالی که حتی بسیاری از نزدیکان و هم حزبیهای سعد الحریری از استعفای او حیرت زده شدند، چرا نخست وزیر لبنان در ریاض استعفا داد؟
به اعتقاد بسیاری استعفای سعد الحریری در عربستان به دنبال سفر برخی دیگر از گروههای مخالف حزب الله به ریاض پیش از هرچیز حاکی از برنامهریزی از پیش تعیین شده برای تحولات پیش رو در لبنان است.
کمتر از شش ماه دیگر لبنان شاهد برگزاری انتخابات پارلمانی خواهد بود و به نظر میرسد در آستانه نزدیک شدن به موعد انتخابات لبنان، تلاش ها برای تشکیل جبهه گسترده علیه حزب الله با هدایت عربستان سعودی بیشتر می شود. شکلگیری این جبهه ضد حزب الله با کنار هم قرار دادن سفر سعد الحریری و سفر دو رهبر حزبی دیگر لبنان به عربستان به خوبی قابل ردیابی است.
اما این تنها انتخابات در لبنان نیست که عربستان را نگران ساخته است. طی تقریبا یک سال گذشته لبنان وضعیت به نسبت آرامی را سپری کرده و تعامل گروههای مقاومت و نزدیک به مقاومت با دیگر گروههای سیاسی در نهایت منجر به انتخاب میشل عون به عنوان چهره نزدیک به حزب الله به مقام ریاست جمهوری و انتصاب سعد الحریری از جریان ۱۴مارس به عنوان نخست وزیر شده بود. این دولت به ظاهر آرام حتی ۱۰ روز پیش با موافقت سعد الحریری اعزام سفیر به سوریه را که به منزله تائیدی بر دولت بشار اسد در دمشق است، اعلام کرد و نشان داد روابط بیروت و دمشق در حال بازگشت به دوران پیش از بحران در سوریه است.
در این شرایط و در حالی که وضعیت در سوریه به نفع بشار اسد پیش میرود و حتی سعد الحریری به عنوان چهره سیاسی نزدیک به عربستان با اعزام سفیر به دمشق در واقع ثبات در سوریه را تائید میکند، تردیدی نیست که ریاض موقعیت خود را در خطر ارزیابی کند. خطری که حال باعث شده تا فشار ریاض بر نخست وزیر لبنان در نهایت منجر به استعفای او شود.
در واقع طی یک سال گذشته عربستان سعودی موقعیت و نقش خود را در سوریه متاثر از شکست گروههای شورشی و تروریستی و پیشروی ارتش سوریه از دست داده و حال برای رهبران ریاض از دست دادن لبنان نیز قابل پذیرش نیست. از این رو است که سعودیها ضمن نگرانی از انتخابات پیش رو در لبنان، نخست وزیر این کشور را به دلیل ترس از نزدیکی به دولت سوریه مجبور به استعفا کردهاند.
حتی رسم بر آن است که معمولا نخست وزیران مستعفی لبنان تا تشکیل دولت جدید، همچنان اداره کشور را در دست داشته باشند، اما استعفای حریری در ریاض همراه با طرح ادعاهایی درباره حفظ جانش این تردید را ایجاد کرد که آیا نخست وزیر مستعفی به بیروت بازخواهد گشت؟ در این صورت نخستین نگرانیها حول این موضوع است که چه بر سر انتخابات آینده خواهد آمد و آیا قرار است باردیگر لبنان صحنه کشمکش و بیثباتیهای داخلی شود؟ بیثباتیهای محتملی که پیش از خیابانهای بیروت حال از کاخ شاهزداگان سعودی کلید زده شده است.