آیا عمران خان موفق به اجرای شعارهای خود خواهد شد؟

به گزارش مدار شرقی، عمران خان در اولین روز کاری خود، بعد از سوگند، نخستین وعده‌های انتخاباتی‌اش را عملی کرد. ضیافت بزرگ شام بعد از مراسم سوگند به دستور نخست‌وزیر جدید برچیده شد و عمران‌خان ترجیح داد وعده‌اش برای اقدام‌های ریاضتی را از کاخ وزیراعظم شروع کند، کاخ مجلل و اشرافی در تپه‌های مشرف به اسلام‌آباد که در دوره جدید قرار نیست میزبان نخست‌وزیر تازه‌کار پاکستان باشد.

وعده‌های بزرگ

آنان که به عمران‌خان رای داده‌اند، آرزوی‌های بزرگی دارند، در کشوری که تازه برای دومین‌بار است که یک دولت غیرنظامی بدون دخالت ارتش قدرت را تحویل دولت غیرنظامی بعدی می‌دهد، عمران‌خان وعده داده است تا فساد را ریشه‌کن کند، امتیازهای ویژه حکومتی را از نخبگان حاکم سلب کند و منابع کشور را هزینه ریشه‌کنی فقر در میان اکثریت جمعیت ٢٠٠ میلیونی دومین کشور پرجمعیت مسلمان جهان کند. اما مسیر برای اجرای چنین وعده‌هایی هموار نیست، عمران‌خان در شرایطی روی کار آمده است که روابط خارجی پاکستان با بسیاری از متحدان خارجی و همسایگان در بدترین شرایط قرار دارد. روابط پاکستان با ایالات متحده امریکا به عنوان پشتیبان اصلی ارتش این کشور، بعد از روی کار آمدن دونالد ترامپ در کاخ سفید و اتهام واشنگتن به اسلام‌آباد در مورد حمایت از تروریسم، به‌شدت شکرآب شده است. کاخ سفید بخش عمده کمک‌های نظامی و توسعه‌ای به پاکستان را متوقف کرده است، همزمان روابط اسلام‌آباد با کابل و دهلی‌نو نیز در شرایط خوبی قرار ندارد، چرا که هندوستان و افغانستان هر دو اسلام‌آباد را به حمایت از گروه‌های تندرو و تروریست در خاک خود متهم می‌کنند.

در داخل کشور نیز گروه‌های اپوزیسیون عمران‌خان را عروسک خیمه‌شب‌بازی ارتش پاکستان توصیف و ادعا می‌کنند که او با کمک ارتش موفق شده است در انتخابات سراسری ماه گذشته میلادی به پیروزی برسد. عمران‌خان همه این ادعاها را رد می‌کند و هر‌گونه کمک ارتش به خود را تکذیب کرده است. عمران‌خان در سخنرانی مراسم تحلیفش خواهان توافق صلح دایم با رقیب هسته‌ای خود در جنوب آسیا شد. چنین اظهارنظرهایی در مورد صلح با هند، در اسلام‌آباد بی‌سابقه نیست و هر بار قدرت در اختیار یکی از احزاب رقیب قرار می‌گیرد، چنین اظهارنظرهایی در مورد مذاکرات صلح با هندوستان مطرح می‌شود، اما خصومت شش‌دهه‌ای دو کشور همچنان با تلاش‌های نافرجام همه نخست‌وزیران قبلی دو کشور برای گفت‌وگو و حل مسائل، پابرجا مانده است. عمران‌خان در مورد امریکا هم گفته است که آماده برقراری یک رابطه برد- برد با این کشور است، اما همچنان در مورد رویکرد او به رابطه با امریکا تردیدهایی وجود دارد، به خصوص که پیش از انتخابات، عمران‌خان به‌شدت از رویکرد ارتش پاکستان در همکاری‌های موسوم به ضدتروریستی با ارتش امریکا انتقاد کرده‌ و پرسیده‌بود: «چرا باید ارتش پاکستان با یک کشور خارجی برای کشتن شهروندان پاکستانی همکاری کند؟»

نخست‌وزیر رکوردها

عمران‌خان بیست‌و‌دومین نخست‌وزیر تاریخ پاکستان است، اما این فرصت را دارد که اولین نخست‌وزیر این کشور باشد که می‌تواند یک دوره کامل ۵ ساله بر کشور حکمرانی کند. همه اسلاف او قبل از پایان دوره نخست‌وزیری، بر اثر کودتای ارتش یا با حکم دادگاه از کار برکنار شده‌اند. نوازشریف، یک سال پیش با حکم دادگاه مبارزه با فساد در اسلام‌آباد مجبور به کناره‌گیری از مقامش شده‌بود و اکنون حکم ١٠ ساله زندانش را می‌گذراند، همزمان حکم بازداشت آصف علی زرداری، رییس‌جمهور پیشین پاکستان هم به اتهام فساد مالی صادر شده است. حالا عمران‌خان هفته اول از یک مسیر ۵ ساله پر‌سنگلاخ را آغاز کرده است که پایان آن معلوم نیست، نه‌تنها مشکلات اقتصاد داخلی، معضلات روابط خارجی و اختلافات سیاسی جلوی او را بسته‌اند، بلکه در طول این پنج سال باید نگران راضی نگه داشتن ژنرال‌های ارتش هم باشد که هر لحظه اراده کنند، می‌توانند بنا به سنت طولانی کودتاهای پاکستان، یک نخست‌وزیر را با فرد دیگر جابه‌جا کنند. فعلا او بعد از دهه‌ها اولین نخست‌وزیر پاکستان است که خارج از یکی از دو حزب مردم و مسلم‌لیگ شاخه نواز به قدرت رسیده است و حالا باید دید آیا می‌تواند اولین نخست‌وزیری باشد که یک دوره کامل روی کار می‌ماند یا نه.

اپوزیسیون قدرتمند

عمران‌خان که رو‌در‌روی بزرگ‌ترین احزاب سنتی پاکستان، یعنی حزب مسلم لیگ شاخه نواز و حزب مردم قرار گرفت و مجبور شد برای تشکیل دولت خود به احزاب کوچک‌تر محلی اتکا کند. بخشی از شعارهای کارزار انتخاباتی او بر مبنای شکستن تسلط دو خانواده مشهور نواز شریف و بوتو، بر سیاست در پاکستان بود. او اکنون اکثریت بسیار ناچیزی در پارلمان دارد، موضوعی که او را مجبور خواهد کرد در برابر رای پارلمان مجبور به کوتاه آمدن در برنامه‌های بلندپروازانه‌اش باشد. اما در بین رای‌دهندگان به عمران‌خان امیدواری‌های زیادی نسبت به آینده وجود دارد، جوانانی که به این ستاره پیشین ورزش پاکستان رای داده‌اند امیدوارند که او در ایجاد یک «پاکستان نو» با ریشه‌کنی فساد و رونق اقتصادی موفق باشد. رضا احمد رومی، سردبیر روزنامه دیلی تایمز پاکستان به رویترز می‌گوید: «بزرگ‌ترین چالش پیش‌روی عمران‌خان، رویارویی با انتظارات بی‌سابقه در میان رای‌دهندگان و هوادارانش است.» به نوشته رویترز، هفته پیش در جشن سالروز استقلال پاکستان، بسیاری از شهروندانی که در خیابان شادی می‌کردند، امیدوار بودند تا عمران‌خان در اجرای وعده‌هایش برای ساخت بیمارستان‌هایی با استانداردهای بین‌المللی و بهبود وضعیت آموزش عمومی در کشوری که بیش از ۴٠ درصد جمعیت آن بی‌سواد هستند، عملی شود. یک شهروند اسلام‌آباد به رویترز می‌گوید: «من فرزندم را از یک مدرسه غیردولتی به یک مدرسه دولتی انتقال داده‌ام، چرا که اطمینان دارم به زودی وضعیت آموزش و پرورش دولتی در پاکستان بهبود می‌یابد.»

اما شرایط اقتصادی در پاکستان، آنچنان با عمران‌خان و شعارهایش همراه نیست. کسری بودجه این کشور به نزدیکی ٧ درصد از کل تولید ناخالص داخلی رسیده است، بانک مرکزی از زمستان گذشته تاکنون برای چهارمین‌بار ارزش روپیه، پول ملی این کشور را کاهش داده است. نیاز اسلام‌آباد به کمک‌های خارجی، به خصوص با قطع کمک‌های امریکا به این کشور، عمران‌خان را در‌برابر انتخاب گزینه دریافت وام از چین یا صندوق بین‌المللی پول قرار می‌دهد. در صورت مراجعه پاکستان به صندوق بین‌المللی پول این پانزدهمین بار در چهار دهه گذشته خواهد بود که پاکستان برای بهبود وضعیت اقتصادی به این صندوق مراجعه می‌کند. حالا عمران‌خان با یک «برنامه ١٠٠‌روزه» برای مقابله با فوری‌ترین مشکلات اقتصادی پاکستان آماده می‌شود، این اولین آزمون بزرگی است که او برای ثابت کردن خود با آن مواجه خواهد شد، موفقیت یا شکست عمران‌خان در اجرای این برنامه، در کنار سیاست خارجی او که قرار است به زودی با سفر به تهران و ریاض کلید بخورد، نشانه‌ای مناسب از عملکرد او در پنج سال آینده خواهد بود.